अहिंसाचरणम्

कश्चन ग्रामः। तत्र कश्चन वटवृक्षः आसीत्। तस्मिन् वृक्षे कश्चित् सर्पः वसति स्म। सः अतीव विषधरः आसीत्। वृक्षस्य समीपे मार्गेण आगतान् सर्वान् अपि सः दशति स्म। तस्मात् कारणात् ग्रामजनाः तेन मार्गेण गमनागमनं कर्तुं भयम् अनुभवन्ति स्म।

एकदा कश्चन मुनिः तेन एव मार्गेण गच्छन् आसीत्। तं दृष्ट्वा सर्पः ‘एषः दशनीयः’ इति वेगेन तत्र आगतवान्। परन्तु महात्मनः तपःप्रभावतः सर्पः तं दष्टुं न शक्तः। मुनिः अपि तं सर्पम् अहिंसायाः महत्त्वं बोधितवान्। सर्पः मुनेः वचनेन प्रभावितः अभवत्। तदारभ्य सः दंशनं त्यक्तवान्। यद्यपि सर्पः विषधरः तथापि इदानीं सः विषहीनः इव व्यवहरति स्म।

अतः जनाः निर्भयं गमनागमनं कुर्वन्ति स्म। दुष्टाः बालाः तस्य उपरि शिलाखण्डं क्षिपन्ति, पीडयन्ति स्म। परन्तु सर्पः शान्ततया तेषां पीडां सहते स्म। कानिचन दिनानि अतीतानि। सः मुनिः यदा तत्र आगतवान्, तदा सर्पस्य शरीरं क्षतविक्षतम् आसीत्। सः मुनिम् उक्तवान् — ‘‘स्वामिन्! भवतः उपदेशकारणतः अहं हिंसाचरणं त्यक्तवान्। परन्तु मम स्थितिः शोचनीया जाता अस्ति।’’

तदा मुनिः उक्तवान् — ‘‘भोः मित्र! अन्यान् मा दशतु परन्तु फुत्कारं मा त्यजतु।’’ सर्पः तथा कृतवान्। फलतः कोऽपि तस्य समीपं नागतः। स हिंसां त्यक्त्वापि शान्त्या वसति स्म। मुनेः उपदेशात् सर्पः नूतनं जीवनदर्शनं प्राप्तवान्।