किं फलमस्ति दानस्य?

कश्चन राजा स्वगुरुं प्रति श्रद्धावान् आसीत्। स एकदा गुरवे पट्टवस्त्राणि दत्तवान्। गुरुः वस्त्राणि गृहीत्वा गृहं प्रति प्रस्थितवान्। मार्गे स एकं दीनं जनं दृष्टवान्। तस्य दुरवस्थाविलोकनेन गुरोः मनसि करुणा जाता। तस्मै राजप्रदत्तानि वस्त्राणि दत्त्वा गुरुः गतवान्।

अन्यस्मिन् दिवसे राजा तं जनम् अपश्यत्। गुरवे प्रदत्तं वस्त्रं तस्य शरीरस्य शोभां वर्धयति। गुरुः स्वदत्तं वस्त्रम् अन्यस्मै दत्तवान् इति हेतोः राजा आत्मानम् अपमानितं मानयति स्म। राजा गुरुं किञ्चित् न अपृच्छत्। कालक्रमेण (पुनः दानावसरे) राजा गुरवे सुवर्णकङ्कणं दत्तवान्।

तस्मिन् नगरे कश्चिद् दरिद्रः पुरुषः आसीत्। सः कन्यायाः विवाहनिमित्तं क्लेशम् अनुभूतवान्। गुरुः तस्मै राजप्रदत्तं सुवर्णकङ्कणम् अददात्। राजा इमं विषयं ज्ञात्वा गुरुम् अपृच्छत् — ‘‘गौरवभावनया भवते उपायनानि प्रदत्तानि। किन्तु भवान् अन्येभ्यः तानि ददाति। किम् एतत् समुचितम्?’’

गुरुः उक्तवान् — ‘‘भवान् उपायनं प्रदाय दानविषयं चिन्तयति। भवान् अद्यापि तद्धनं भवतः इति भावयति। तर्हि कथय — कीदृशं दानं भवता कृतम्? तद्वस्तुभिः मम प्रयोजनं नासीत्। यत्र प्रयोजनमस्ति तत्र तानि प्रदत्तानि।’’ राजा दानस्य महत्त्वं विज्ञाय गुरुं क्षमां प्रार्थयत।