यशोदेहेन जीवति

भारतस्य स्वाधीनतासंग्रामे ये खलु त्यक्तप्राणाः प्रातःस्मरणीयास्तेषु अन्यतमः वीरः सुरेन्द्रसायः। संबलपुरराज्यस्य चौहानराजवंशे ‘‘खिण्डा’’ इति जनपदे 23.01.1809 मिते दिनाङ्के सः अजायत। शैशवे स क्षिप्तेन लोष्ट्रेण तीरेण वा उड्डीयमानान् पक्षिणः वृक्षात् फलानि च अधःपातयति स्म। युवावस्थायां स आत्मानं विचक्षणयोद्धृभावेन प्रतिष्ठापितवान्।

विदेशिशासकं वहिष्कर्त्तुं तेन प्रजाः संमेल्य विद्रोहः संघटितः। प्रत्यक्षयुद्धे सदा परास्तं प्राप्नुवन् इंरेजशासकः कौशलेन सुरेन्द्रं निगृहीतवान्। 1840 मिते वर्षे नरहत्याऽपराधेन हजारीवाग कारागारे तम् अवस्थापितवान्। अथ देशं सर्वतः 1857 मिते वर्षे आरक्षिणां योगदानेन हजारीवाग-कारागारः ध्वस्तः विध्वस्तश्च, तदा सुरेन्द्रः मुक्तः सन् प्रजाः पुनः संमेल्य द्वितीयवारं विद्रोहमुद्दीपितवान्।

परन्तु शासकः तस्य प्रवञ्चनं कृत्वा सुप्तावस्थायां द्वितीयवारं (1864 वर्षे) सुरेन्द्रं निगृहीतवान्। पुनरपराधमारोपयन् आजीवनं कारादण्डमादिश्य सुदूरे ‘‘असुरगड’’ कारागारे अवस्थापितवान्। तत्रैव दीर्घतरं यन्त्रणादायकं वन्दिजीवनम् अतिवाहयन् दृष्टिशक्तिहीनः सः 1884 मिते वर्षे मृतोऽपि अमरः अस्ति।