वैज्ञानिकः डक्टर अब्दुलकलामः

पुत्रो धन्यः यो जातः सन् ज्ञानगौरवेण जन्मभूमेः उन्नत्यर्थमात्मानं समर्पयति। सः देशस्य एकः योग्यः पुत्रः अस्ति। स विज्ञानक्षेत्रे निरन्तरं गवेषयति, क्षेपणास्त्रजगति भारतं प्रथयति। स सुतरां प्रथितयशाः अन्ताराष्ट्रियख्यातिसम्पन्नः क्षेपणास्त्रमानवो वैज्ञानिकः पूर्वतनराष्ट्रपतिः डक्टर एपीजे (APJ) अब्दुल कलामः।

प्राज्ञपुरुषस्य कलामस्य जन्म ख्रीष्टीये १५, अक्टोबर, १९३१ मिते दिवसे प्राचीनमद्रास-राज्यान्तर्गते रामेश्वरमिति नगरे अभवत्। तस्य पिता "जइनुलावद्दिनः" विवेकवान् उदारः अतिथिपरायणः, माता "आशिआम्मा" सुगृहिणी स्नेहमयी च। तस्य त्रयो भ्रातरः एकैव भगिनी।

पित्रोः सुगुणैः प्रभावितः कलामः बाल्यादेव मातुः "आशिआम्मा" तः रामायण-महाभारत-कोरानादिग्रन्थानां कथाः अशृणोत्, याः कथाः उत्तममानवनिर्माणाय अलं भवन्ति। स्वभावेन नम्रः सः गुणवद्भिर्बलैः सहपाठिभिश्च सार्धं बन्धुत्वं कुर्वन् सुगुणान् गृह्णाति स्म।

एकदा बाल्यसमये पित्रा सह मन्दिरप्राङ्गणे उपविष्टः कलामो मनोरमाभिः गगनसागरयोः दृश्यराजिभिः भावाविष्टोऽभवत्। उड्डुयमानां विहगपङ्क्तिं पश्यतस्तस्य मुखात् स्वत एव– "नभसि पक्षिसदृशोऽहं नूनमेव उड्डुयिष्ये" इति वाक्यं निरगच्छत्। यत् परवर्तिनि काले कृच्छ्रसाधनैः फलितम्।

स विद्याध्ययने अत्यन्तमनोनिवेशात् सर्वेषां गुरूणां प्रीतिभाजनं जातः सज्ज्ञानं च प्राप्तवान्। सर्वेभ्यो गुरुभ्योऽपि सातिशयं सम्मानं प्रदर्शयति। सुव्यवहारेण सर्वेषां शुभाशंसां लभमानः स सफलतायाः शिखरप्रदेशम् आरूढवान्।

विज्ञानविषयं प्रति प्रगाढानुरागः यन्त्रविद्यापठनाय तं प्रैरयत्। मद्रास-वैषयिकप्रतिष्ठाने (Madras Institute of Technology) अध्येतुं स योग्यः विवेचितः अभवत्। परन्तु अध्ययनार्थं तत्र प्रेषणाय आवश्यकोऽर्थराशिः पितुःपार्श्वे नासीत्। दैन्यबलात् मनोबलं दृढतरम्। यन्त्रविद्यायाः अध्ययनाय तस्य प्रबलमाग्रहम् आलोक्य भगिनी "जोहरा" स्वस्य स्वर्णकङ्कणं हारं च बन्धकरूपेण निधाय आवश्यकमर्थराशिं दत्तवती। कार्येऽस्मिन् भगिनीपतेरपि अकुण्ठं समर्थनमासीत्। एतत् पश्यन् कलामः– "अध्ययनादनन्तरं स्वोपार्जितेनार्थेन बन्धकं निश्चयं मोक्षयिष्यामीति" शपथं नीतवानासीत्। अतः भगिनी "जोहरा" भगिनीपतिः "अहम्मद-जलालुद्दिनश्चेति" द्वयं साक्षाद् देवतेति तेन स्वीकृतम्। उपकारिणो जनास्ते सन्तु गुरवोऽथवा सन्तु बन्धुपरिजनाः सन्तु इतरे वा ते सर्वे सदा तेनाऽविस्मरणीयाः वर्तन्ते।

अथ मद्रास–वैषयिकप्रतिष्ठानात् व्योमयानविषयकयन्त्रविद्यायां कृतित्वेन सह स उत्तीर्णः। गवेषणाकार्ये निरन्तरमनोनिवेशात् स विवाहमुपेक्षितवान्। प्राप्तेऽवसरे तु गीता कोरान् चेति धर्मग्रन्थद्वयं स पठति अथवा रुद्रवीणां वादयति।

क्षेपणास्त्रनिर्माणे तस्य भूयो भूयः प्रचेष्टया भारतमद्य शक्तिशालिराष्ट्ररूपेण विश्वे परिचीयते। एस्.एल्.भि ३ (SLV-3) यानस्य सफलपरीक्षणमालक्ष्य प्रधानमन्त्री स्वर्गता इन्दिरागान्धीमहोदया अभिनन्दनवार्त्तां संप्रेष्य कलामं द्रष्टुमैच्छत्। एतद्विषयमधिकृत्य "इस्रो" (ISRO) अध्यक्षः प्रोफेसर डक्टर सतीशधावनः कलामं निकषा पत्रं प्रेषितवान्। "उच्चमानयुतं परिच्छदं विना कथं प्रधानमन्त्रिणं द्रष्टुं यास्यामीति" चिन्तापरः स आत्मनः समस्यां दूरभाष(दूरवाणी) माध्यमेन व्यज्ञापयत्।

प्रोफेसर धावनमहोदयेन कथितम्: "कलाम! गुणैरेव नरो रम्यः साफल्यं न परिच्छदैः। त्वं स्वक्रियया साफल्यं प्राप्तवान्। तस्मात् भव्यैः परिच्छदैः किं प्रयोजनम्? चिराचरितवेशेन त्वम् इन्दिरागान्धीमहोदयां द्रष्टुमर्हसि।"

तस्य नेतृत्वेन निर्मितानि पृथिवी, त्रिशूलम्, आकाशः, नागश्चेति क्षेपणास्त्राणि भारतस्य सुरक्षाव्यवस्थां दृढयन्ति। कतिपयपाश्चात्यराष्ट्राणां विरोधेऽपि बहुप्रतीक्षितस्य अग्निनामकस्य क्षेपणास्त्रस्य सफलं परीक्षणं संजातम्। कार्येऽस्मिन् प्रायः पञ्चशताधिका वैज्ञानिकाः यन्त्रिणश्च कार्यरता आसन्। फलेन विश्वे हि प्रतिरक्षाक्षेत्रे भारतस्य गौरवं वर्द्धतेतराम्। क्षेपणास्त्रविशारदः कलामः क्षेपणास्त्रमानवरूपेण प्रतिष्ठितः।

साधनाक्षेत्रे उत्सृष्टजीवनचर्यया कार्यकुशलतया च बहुसम्मानैः सम्मानितः स सप्तनवत्यधिकोनविंशशततमे (१९९७) वर्षे "भारतरत्नम्" इत्युपाधिना भूषितः। २५, जुलाई, २००२ मिते दिनाङ्के भारतस्य द्वादशराष्ट्रपतिरूपेण सोऽधिष्ठितः। प्रथमाभिभाषणे देशस्य सामूहिकसमृद्धये स खाद्यशस्यानां विद्युच्छक्तेश्चोत्पादनार्थम्, चिकित्सायाः शिक्षाव्यवस्थायाश्च आशुप्रसाराय, सूचनाप्रयुक्तिविद्याया उपयोगनिमित्तम्, प्रतिरक्षा-परमाणु-महाकाशप्रयुक्तिविद्यादीनां द्रुतविकासार्थं प्राधान्यमदात्।

स बालेषु नितरां स्निह्यति। बाला एव भाविनागरिकाः। तेषां कृते स सदा आशावाणीं श्रावयति, अग्रे सर्तुं च प्रेरयति, यत्र यत्र याति तत्र बालैः सह मिलति, उपविशति, हसति, आलपति, विभिन्नान् प्रश्नान् पृष्ट्वा समुचितशिक्षां ददाति। "उच्चलक्ष्यप्राप्तये स्वप्नं पश्य, समयानुवर्त्ती भव, ज्ञानप्राप्तये कठिनं श्रमं कुरु, श्रमेणैव सफलता लभ्यते, श्रमेण कस्याऽपि प्राणाः न यान्ति, सुतराम् आलस्यं प्राणनाशस्य कारणं स्यादित्युपदेशवाणीं" स बालेभ्यः प्रददाति।

कलामे बहुसुगुणाः सन्ति, न लेशोऽपि दुर्गुणस्य दुरभ्यासस्य च। जातिधर्मसम्प्रदायानाम् ऊर्ध्वे स वर्त्तते। विज्ञानस्य ईश्वरविश्वासस्य च समन्वयः तस्मिन् दृश्यते। आजीवनं ब्रह्मचारी शाकाहारी कलामः राष्ट्रसेवानिमित्तं स्वजीवनं समर्पयन् अस्माकम् आदर्शमहापुरुषः भवति।