सीतायाः वनगमनम्

୧. अथ रामः ह्रिया किञ्चिद् अवाङ्मुखः (सन्) तु प्रहृष्टजनसम्पूर्णं सुविभूषितं स्ववेश्म प्रविवेश।

୨. अथ सीता वेपमाना (सती) समुत्पत्य शोकसन्तप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियं तं पतिम् अपश्यत्।

୩. स धर्मात्मा राघवः हि तां दृष्ट्वा मनोगतं तं शोकं सोढुं न शशाक। ततः विवृततां गतः।

୪. विवर्णवदनं प्रस्विन्नम् अमर्षणं तं दृष्ट्वा दुःखाभिसन्तप्ता सीता आह – प्रभो! इदानीम् इदं किम्?

୫. यदा अभिषेकः सज्जः, इदानीं तव इदं किम्? मुखवर्णः च अपूर्वः, प्रहर्षः च न लक्ष्यते।

୬. इतीव विलपन्तीं तां रघुनन्दनः प्रोवाच – सीते! तत्रभवान् तातः मां वनं प्रव्राजयति।

୭. हे महति कुले संभूते! धर्मज्ञे! धर्मचारिणि! जानकि! अद्य येन क्रमेण मम इदम् आगतं (तत्) शृणु।

୮. पुरा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा राज्ञा दशरथेन तु मम मात्रे कैकेय्यै महावरौ दत्तौ।

୯. अद्य नृपोद्यते मम अस्मिन् अभिषेके सज्जे तया (कैकेय्या) धर्मेण प्रतिनिर्जितः सः समयः प्रचोदितः।

୧୦. मया हि दण्डके चतुर्दश वर्षाणि वस्तव्यम्। भरतः अपि मे पित्रा यौवराज्ये नियोजितः च।

୧୧. वैदेहि! कदाचन भरतस्य विप्रियं न कर्त्तव्यम्। सः हि देशस्य कुलस्य च राजा।

୧୨. प्रिये! अहं महावनं गमिष्यामि। भामिनि! त्वया हि इह एव वस्तव्यम्। यथा कस्यचित् व्यलीकं न कुरुषे, तथा त्वया कार्यम्, इदं मम वचः।

୧୩. एवम् उक्ता प्रियार्हा प्रियवादिनी वैदेही प्रणयात् एव संक्रुद्धा (सती) भर्त्तारम् इदम् अब्रवीत्।

୧୪. हे राम! लघुतया इदं किं भाषसे? हे नरवरोत्तम! त्वया यत् (उक्तं) श्रुत्वा मे ध्रुवम् अपहास्यं (जायते)।

୧୫. आर्यपुत्र! पिता, माता, भ्राता, पुत्रः तथा स्नुषा स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यम् उपासते।

୧୬. हे पुरुषर्षभ! नारी एका तु भर्त्तुः भाग्यं प्राप्नोति। अतः "वने वस्तव्यम्" इति अपि अहम् आदिष्टा च।

୧୭. प्रासादाग्रे विमानैः वा वैहायसगतेन वा सर्वावस्थागता भर्त्तुः पादच्छाया विशिष्यते।

୧୮. अहं पुरुषवर्जितं नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलगणसेवितं दुर्गं वनं गमिष्यामि।

୧୯. त्रीन् लोकान् अचिन्तयन्ती, पतिव्रतं चिन्तयन्ती (अहं सीता) यथा एव पितुः भवने (तथा एव) वने सुखं निवत्स्यामि।

୨୦. धर्मवत्सलः सः वने दुःखानि चिन्तयन् एवं ब्रुवतीं धर्मज्ञां सीतां (वनं) नेतुं बुद्धिं न कुरुते।

୨୧. हे सीते! त्वां यथा वक्ष्यामि त्वया तथा कार्यम्। हे अबले! वने वसतः मे बहवः दोषाः (सन्ति)। तान् निबोध।

୨୨. श्रमखिन्नेन रात्रिषु भूतले स्वयंभग्नासु पर्णशय्यासु सुप्यते। अतः तस्मात् वनं दुःखम्।

୨୩. हे मैथिलि! यथाप्राणेन उपवासः कर्त्तव्यः, जटाभारः च कर्त्तव्यः, वल्कलाम्बरधारणं च (कर्त्तव्यम्)।

୨୪. अत्र (वनवासे) नित्यशः अतीव वातः, तिमिरं, वुभुक्षा, महान्ति भयानि च (सन्ति)। ततः वनं दुःखतरम्।

୨୫. तत् ते वनं गत्वा अलम्। वनं गत्वा तव क्षेमं न हि (भवेत्)। विमृशन् इव पश्यामि, वनं बहुदोषकरं (भवति)।

୨୬. रामस्य तु एतत् वचनं श्रुत्वा सीता दुःखिता, प्रसक्ता अश्रुमुखी (सती) मन्दम् इदं वचनम् अब्रवीत्।

୨୭. वने वस्तव्यतां प्रति ये दोषाः त्वया कीर्त्तिताः, तान् गुणान् इति एव विद्धि। (यतः अहं सीता) तव स्नेहपुरस्कृता।

୨୮. गुरुजनाज्ञया मया च त्वया सह गन्तव्यम्। राम! त्वद्वियोगेन इह मे जीवितं त्यक्तव्यम्।

୨୯. (हे) काकुत्स्थ! भक्तां पतिव्रतां सुखदुःखयोः समां समानसुखदुःखिनीं मां दीनां (वनं) नेतुं त्वम् अर्हसि।

୩୦. यदि एवं दुःखितां मां च वनं नेतुं न इच्छसि (तर्हि) मृत्युकारणात् अहं विषम् अग्निं जलं वा आस्थास्ये।

୩୧. तदा रामः विसंज्ञाम् इव दुःखितां तां बाहुभ्यां परिष्वज्य तदा परिविश्वासयन् वचनम् उवाच।

୩୨. हे शुभश्रोणि! इदानीं वनवासक्षमाः क्रियाः आरभस्व। हे सीते! त्वत् ऋते स्वर्गः अपि मम न रोचते।