1(କ) ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ଓ ତାହାର ଫଳାଫଳ ଆଲୋଚନା କର।
୧୮୨୩ରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀ କଟକରେ ଏକ ଦାତବ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ୧୮୫୪ର ଚାର୍ଲସ ଉଡ୍ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଓ ୧୮୫୭ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା। ୧୮୬୮ରେ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲ ଇଣ୍ଟରମିଡିଏଟ୍ କଲେଜ (ପରେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ) ରୂପେ ଉନ୍ନୀତ ହେଲା।
ଫଳାଫଳ: ଏଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଯୁବକମାନେ ନୂତନ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ନେଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା।
2(ଖ) ଓଡ଼ିଶାରେ ସମ୍ବାଦପତ୍ର କିପରି ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା?
୧୮୬୬ରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା 'କଟକ ମିଶନ ପ୍ରେସ' ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ପ୍ରକାଶ ସହଜ ହେଲା। ୧୮୬୬ରେ ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ 'ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା', ୧୮୬୮ରେ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ 'ସମ୍ବାଦ ବାହିକା' ଓ 'ବୋଧଦାୟିନୀ', ୧୮୮୯ରେ ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରତ୍ନଙ୍କ 'ସମ୍ବଲପୁର ହିତୈଷିଣୀ' ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଲା।
3(ଗ) ଓଡ଼ିଆ-ବଙ୍ଗଳାଭାଷା ବିବାଦ କିପରି ଜାତୀୟ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା?
ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅଂଶକୁ ବଙ୍ଗ ଅଧୀନରେ ରଖି ବଙ୍ଗଳାଭାଷୀ କର୍ମଚାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ୧୮୪୯ରେ କଟକ କଲେଜରେ ବଙ୍ଗଳାକୁ ସରକାରୀ ଭାଷା କରାଗଲା। କେତେକ ବଙ୍ଗଳାଭାଷୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବିଲୋପ କରି ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହା ବିରୋଧରେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜ ଭାଷା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂଗଠିତ ହେଲେ, ଯାହା ଜାତୀୟ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କଲା। ତେଣୁ ଏହି ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ 'ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ଜନନୀ' କୁହାଯାଏ।
4(ଘ) ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଠିତ କେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣକୁ ବଳବତ୍ତର କରିଥିଲା?
'ଉତ୍କଳ ସଭା' (କଟକ, ୧୮୮୨ — ରାଧାନାଥ ରାୟ, ପ୍ୟାରୀମୋହନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ), ବାଲେଶ୍ୱର 'ଉତ୍କଳ ଭାଷା ଉନ୍ନତି ବିଧାୟିନୀ ସଭା', କଟକର 'ଉତ୍କଳ ଭାଷା ଉଦ୍ଦୀପନୀ ସଭା' ଓ 'ଉତ୍କଳ ଉଲ୍ଲାସିନୀ ସଭା', ବ୍ରହ୍ମପୁର (ଗଞ୍ଜାମ) 'ଉତ୍କଳ ହିତବାଦିନୀ ସଭା' — ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣକୁ ବଳବତ୍ତର କରିଥିଲା।
5(ଙ) ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶାର 'ନବଜାଗରଣ' କ'ଣ ଏବଂ ଏହା ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା?
ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ସଂସ୍କାରଧର୍ମୀ ଧର୍ମ — ସତ୍ୟ ମହିମା ଧର୍ମ — ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା। ମହିମା ଗୋସ୍ୱାମୀ ଏହାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ଭୀମଭୋଇ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ଭୀମଭୋଇଙ୍କ କବିତା ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବା, ଜାତିପ୍ରୀତି ଓ ଆତ୍ମବଳର ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହା ଜାତିଭେଦ ବିରୋଧ କରି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଓ ଜାତୀୟ ଚେତନା ବଢ଼ାଇ ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା।
6ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର। (କ) ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇବା (ଖ) ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର (ଗ) ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ସଂକଳ୍ପ (ଘ) ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରଣଯନ୍ତ୍ର (ଙ) ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା
(କ) ୧୫୬୮ରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇଲା (ଶେଷ ସ୍ୱାଧୀନ ହିନ୍ଦୁ ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବ)। ୧୮୦୩ରେ ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କଲେ।
(ଖ) ୧୮୫୪ ଉଡ୍ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ, ୧୮୫୭ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, ସ୍କୁଲ-କଲେଜ ଓ ଛାପାଖାନା ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାରରେ ସହାୟକ ହେଲା।
(ଗ) ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀର ସଂକଳ୍ପ ଥିଲା — ଅନ୍ୟାୟ-ଅନୀତି ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉଠାଇବା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ସଂସ୍କୃତି ତଥା ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଏକତ୍ରୀକରଣ।
(ଘ) ୧୮୬୬ରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରଣଯନ୍ତ୍ର 'କଟକ ମିଶନ ପ୍ରେସ' ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
(ଙ) 'ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା'ର ସମ୍ପାଦକ ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ; ଏହା ୧୮୬୬ରେ କଟକରୁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।
7(ଚ) ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ପତ୍ର (ଛ) ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ କମ୍ କାରଣ (ଜ) ଉତ୍କଳ ସଭା (ଝ) ମହିମା ଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ (ଞ) ରିପନ ସଭା
(ଚ) ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ସମ୍ପାଦନାରେ 'ସମ୍ବାଦ ବାହିକା' ଓ 'ବୋଧଦାୟିନୀ' ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଛ) ଓଡ଼ିଆ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସମାଜର ଉପେକ୍ଷା ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାରୁ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଆ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା।
(ଜ) ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ କଟକରେ 'ଉତ୍କଳ ସଭା' (୧୮୮୨) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଝ) ମହିମା ଗୋସ୍ୱାମୀ ମହିମା ଧର୍ମର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ଭୀମଭୋଇ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ।
(ଞ) ଲର୍ଡ ରିପନଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ୧୮୮୨ ଜୁନ ୩ରେ କଟକରେ ଏକ ବିରାଟ ସାଧାରଣ ସଭା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
8ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର। (କ-ଞ)
(କ) କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ୧୮୫୭ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ ୧୮୬୮ରେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲା (ପରେ ୧୮୭୬ରେ ସ୍ନାତକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ହେଲା)।
(ଗ) ୧୮୭୬ରେ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲକୁ ଉନ୍ନୀତ କରାଯାଇ (ରେଭେନ୍ସା) ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ କରାଗଲା।
(ଘ) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ସ୍ନାତକ ହୋଇଥିଲେ।
(ଙ) 'ସମ୍ବଲପୁର ହିତୈଷିଣୀ'ର ପ୍ରକାଶକ ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ଥିଲେ।
(ଚ) ମରହଟ୍ଟାମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଭାଷା ରୂପେ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ।
(ଛ) 'ଉତ୍କଳ ଭାଷା ଉନ୍ନତି ବିଧାୟିନୀ ସଭା' ବାଲେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।
(ଜ) ଭୀମଭୋଇ ମହିମା ଧର୍ମକୁ ଭିତ୍ତିକରି ତାଙ୍କ କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ।
(ଝ) ଟି.ଇ. ରେଭେନ୍ସା ଆଲି ଓ ବାଙ୍କୀଠାରେ ନୂତନ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
(ଞ) ଲର୍ଡ ରିପନ ୧୮୮୨ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ।