Q: ଭାରତ ଓ ରଷିଆ ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କର।

ଭାରତ ଓ ସୋଭିଏତ ରଷିଆ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ। ୧୯୫୫ ଜୁନ୍ରେ ନେହରୁ ସୋଭିଏତ ଗସ୍ତ କରି 'ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ' ପ୍ରସାର କଲେ; ସେହିବର୍ଷ ନଭେମ୍ବରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ରୁଶ୍ଚେଭ ଭାରତ ଗସ୍ତ କଲେ। କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସୋଭିଏତ ଭାରତକୁ ସମର୍ଥନ (ଭିଟୋ) ଦେଲା। ସହଯୋଗ ଫଳରେ ନେୟେଭେଲି ଆଣବିକ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଦୁର୍ଗାପୁର-ଭିଲାଇ ଇସ୍ପାତ, ବାରାଉଣୀ ତୈଲ ବିଶୋଧନାଗାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ରାଜୀବ-ଗର୍ବାଚୋଭଙ୍କ 'ଦିଲ୍ଲୀ ଘୋଷଣାନାମା' ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା।

Question 1

ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?

Accepted Answer

ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ୱ:
(୧) ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା (Non-alignment)।
(୨) ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ (ପଞ୍ଚଶୀଳ)।
(୩) ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ଓ ଉପନିବେଶବାଦର ବିରୋଧ।
(୪) ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ନୀତିର ବିରୋଧ।
(୫) ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ।
(୬) ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସଂଗଠନ (ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ) ସହିତ ସୁସମ୍ପର୍କ।
(୭) ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବିବାଦର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ଓ ନିରସ୍ତ୍ରୀକରଣ ସମର୍ଥନ।

Question 2

ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା (Non-alignment) କ'ଣ?

Accepted Answer

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବିଶ୍ୱ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଓ ସୋଭିଏତ ରଷିଆ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ)ରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ଭାରତ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସାମିଲ ନ ହୋଇ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ନିରପେକ୍ଷ ନୀତି ଅବଲମ୍ବନ କଲା — ଏହାକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷତା କୁହାଯାଏ। ଏହା ଭାରତର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସମାଜକୁ ମୁଖ୍ୟ ଅବଦାନ।

Question 3

'ପଞ୍ଚଶୀଳ' କ'ଣ? ଏହାର ପାଞ୍ଚଟି ନୀତି ଲେଖ।

Accepted Answer

ଭାରତ 'ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍' (ବିଶ୍ୱ ଏକ ପରିବାର)ରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ। ୧୯୫୪ରେ ଭାରତ ଓ ଚୀନ 'ପଞ୍ଚଶୀଳ' ଚୁକ୍ତିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କଲେ। ପାଞ୍ଚଟି ନୀତି:
(୧) ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରତି ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ।
(୨) ପାରସ୍ପରିକ ଅନାକ୍ରମଣ।
(୩) ପରସ୍ପରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟାପାରରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରିବା।
(୪) ସାମ୍ୟ ଓ ପାରସ୍ପରିକ ଉପକାର।
(୫) ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ।

Question 4

ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ (Cold War) କ'ଣ?

Accepted Answer

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଓ ସୋଭିଏତ ରଷିଆ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ, ଅପପ୍ରଚାର ଓ ମାନସିକ ଚାପ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତାହାକୁ 'ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ପ୍ରକୃତ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର କୌଣସି ରୂପ ନେଇ ନ ଥିଲା।

Question 5

ଭାରତ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କର।

Accepted Answer

ଆରମ୍ଭରେ ଆମେରିକା ଭାରତକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉ ନ ଥିଲା। ୧୯୬୨ ଚୀନ-ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକା ଭାରତକୁ ସମର୍ଥନ କଲା। ମାତ୍ର ୧୯୬୫ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେରିକା ପାକିସ୍ତାନକୁ ସମର୍ଥନ କଲା (ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିକ୍‌ସନ), ବଙ୍ଗୋପସାଗରକୁ 'ସପ୍ତମ ନୌବହର' ପଠାଇଲା। ୧୯୯୧ ସୋଭିଏତ ବିଲୟ ଓ ଭାରତର ଉଦାରୀକରଣ ପରେ ସମ୍ପର୍କ ଉନ୍ନତ ହେଲା; ୨୦୦୦ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବିଲ କ୍ଲିଣ୍ଟନଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଦୃଢ଼ କଲା।

Question 6

ଭାରତ ଓ ରଷିଆ ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କର।

Accepted Answer

ଭାରତ ଓ ସୋଭିଏତ ରଷିଆ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ। ୧୯୫୫ ଜୁନ୍‌ରେ ନେହରୁ ସୋଭିଏତ ଗସ୍ତ କରି 'ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ' ପ୍ରସାର କଲେ; ସେହିବର୍ଷ ନଭେମ୍ବରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ରୁଶ୍ଚେଭ ଭାରତ ଗସ୍ତ କଲେ। କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସୋଭିଏତ ଭାରତକୁ ସମର୍ଥନ (ଭିଟୋ) ଦେଲା। ସହଯୋଗ ଫଳରେ ନେୟେଭେଲି ଆଣବିକ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଦୁର୍ଗାପୁର-ଭିଲାଇ ଇସ୍ପାତ, ବାରାଉଣୀ ତୈଲ ବିଶୋଧନାଗାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ରାଜୀବ-ଗର୍ବାଚୋଭଙ୍କ 'ଦିଲ୍ଲୀ ଘୋଷଣାନାମା' ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା।

Question 7

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର। (କ) ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ବିରୋଧ (ଖ) ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ବିରୋଧ (ଗ) ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ

Accepted Answer

(କ) ଭାରତ ଉପନିବେଶବାଦ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦର ଘୋର ବିରୋଧୀ; ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଉପନିବେଶମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା।

(ଖ) ଭାରତ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟର ଘୋର ବିରୋଧୀ; ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଗୋରା ଶାସକଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ (apartheid) ବିରୋଧରେ ୧୯୪୯ରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ କଲା।

(ଗ) ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୫୧ ଅନୁସାରେ ଭାରତ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବିବାଦର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ; ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ।

Chapter 25: India's Foreign Policy

ରାଜନୀତି — ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି

📌 ୧. ବୈଦେଶିକ ନୀତି କ'ଣ?

🕊️ ୨. ମୁଖ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

🎯 ୩. ଲକ୍ଷ୍ୟ

📘 Textbook Question Answers