1ଗଣତନ୍ତ୍ର କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?
ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଶାସନରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଆବ୍ରାହମ ଲିଙ୍କନଙ୍କ ମତେ — "ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାସନ।"
2ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ?
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର: ସମସ୍ତ ମତଦାତା ସିଧାସଳଖ ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶ ନିଅନ୍ତି (ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ ନଗର ରାଜ୍ୟରେ ଥିଲା)।
ପରୋକ୍ଷ (ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ) ଗଣତନ୍ତ୍ର: ବିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଆୟତନ ଯୋଗୁଁ ଲୋକମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିନିଧି ନିର୍ବାଚିତ କରି ଶାସନ ଚଳାନ୍ତି। ଭାରତ, ଆମେରିକା, ଇଂଲଣ୍ଡ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ।
3ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ କେବେ ଗୃହୀତ ହେଲା ଏବଂ ଏଥିରେ କିଏ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ?
କ୍ୟାବିନେଟ ମିଶନ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁସାରେ ଗଠିତ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ୧୯୪୬ ଡିସେମ୍ବର ୯ରେ ବସିଥିଲା। ୨ ବର୍ଷ ୧୧ ମାସ ୧୮ ଦିନ ପରେ ୧୯୪୯ ନଭେମ୍ବର ୨୬ରେ ସମ୍ବିଧାନ ଗୃହୀତ ହେଲା (୧୯୫୦ ଜାନୁଆରୀ ୨୬ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ)। ଡ. ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର (ଡ୍ରାଫ୍ଟିଂ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ) ଏଥିରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
4ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନ କର।
ଭାରତରେ ପରୋକ୍ଷ (ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ) ଗଣତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି। ସଂସଦର ଦୁଇଟି ସଦନ — ଲୋକସଭା (ନିମ୍ନ ସଦନ) ଓ ରାଜ୍ୟସଭା (ଉଚ୍ଚ ସଦନ)। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସଂସଦର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଲୋକସଭା ସଦସ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ଲୋକସଭା ନିକଟରେ ଦାୟୀ। ରାଜ୍ୟସଭା ସଦସ୍ୟ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ (ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା) ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
5ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ'ଣ?
ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଭିତ୍ତି। ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ, ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଶିକ୍ଷା ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୟସ୍କ ନାଗରିକ ମତଦାନ ଅଧିକାର ପାଆନ୍ତି। ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୨୬ରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ। ଏହାକୁ ଆଧାର କରି ଲୋକ ପ୍ରତିନିଧି ଆଇନ ୧୯୫୦ ଓ ୧୯୫୧ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଛି।
6ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ।
୭୩ତମ ଓ ୭୪ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚନଭିତ୍ତିକ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୂଚିତ ହେଲା। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ପୌର ନିଗମ, ପୌର ପାଲିକା ଓ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ, ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଓ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି।
7କେତେଗୋଟି ରାଜ୍ୟରେ ବିଧାନ ପରିଷଦ (Legislative Council) ରହିଛି?
ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ୬ଗୋଟି ରାଜ୍ୟରେ ବିଧାନ ପରିଷଦ ରହିଛି — ବିହାର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ (ଆନ୍ଧ୍ରର ବିଧାନ ପରିଷଦ ୨୦୦୭ରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା)। ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ କେବଳ ବିଧାନ ସଭା (Legislative Assembly) ଅଛି।