📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୧, ପାଠ ୨ — ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ।
ଅଧ୍ୟାୟ ୧, ପାଠ ୨ — ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ
📌 ୧. ଆନ୍ଦୋଳନର କାରଣ
ଚିତ୍ର: ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ — କାରଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର
ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ପଛରେ ମୁଖ୍ୟ ଦୁଇ କାରଣ ଥିଲା:
- ଜାଲିଆନାୱାଲାବାଗ ଓ ରାୱଲାଟ୍ ଆଇନ: ଏହି ଅନ୍ୟାୟରେ ସାରା ଦେଶ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲା।
- ଖିଲାଫତ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ତୁର୍କୀର ସୁଲତାନ (ଖଲିଫା — ବିଶ୍ୱ ମୁସଲମାନଙ୍କ ଧର୍ମଗୁରୁ)ଙ୍କ କ୍ଷମତା ଛଡ଼ାଇ ନେଲେ। ଏଥିରେ ଭାରତୀୟ ମୁସଲମାନ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ଆଲୀ ଭ୍ରାତା ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ ଓ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରି ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
🚫 ୨. ଆନ୍ଦୋଳନର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (1920)
1920 ମସିହା ନାଗପୁର ଅଧିବେଶନରେ କଂଗ୍ରେସ ଅସହଯୋଗ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା — ବ୍ରିଟିଶ୍ ସହ ସବୁ ପ୍ରକାର ସହଯୋଗ ବନ୍ଦ କରି ଶାସନକୁ ଅଚଳ କରିବା।
କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ:
① ବିଦେଶୀ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ବର୍ଜନ (ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପୋଡ଼ାଗଲା)
② ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ, କଲେଜ, କୋର୍ଟ ଓ ଚାକିରି ବର୍ଜନ
③ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଦିଆ ଉପାଧି ଓ ସମ୍ମାନ ତ୍ୟାଗ
④ ସ୍ୱଦେଶୀ, ଚରଖା ଓ ଖଦଡ଼ ପ୍ରଚାର, ଜାତୀୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଏହା ଏକ ବିରାଟ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହେଲା — ଛାତ୍ର, ଓକିଲ, କୃଷକ, ମହିଳା ସମସ୍ତେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଏହା ଭାରତୀୟଙ୍କ ମନରୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଭୟ ଦୂର କଲା।
🔥 ୩. ଚୌରୀଚୌରା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର
ଚୌରୀଚୌରା (ଫେବ୍ରୁଆରୀ 1922): ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଚୌରୀଚୌରାରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଜନତା ଏକ ପୋଲିସ୍ ଥାନାରେ ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗ କରି ୨୨ ଜଣ ପୋଲିସ୍ଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ପୋଡ଼ି ମାରିଦେଲେ।
ଆନ୍ଦୋଳନ ହିଂସାତ୍ମକ ହୋଇଯିବାରୁ ଅହିଂସାର ପୂଜାରୀ ଗାନ୍ଧିଜୀ ତୁରନ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲେ। ଅନେକ ନେତା ଏଥିରେ ନିରାଶ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅହିଂସା ପ୍ରତି ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଖାଇଲା।
🧠 ମନେରଖ: ଅସହଯୋଗ=1920 (ନାଗପୁର, ଖିଲାଫତ୍ ସହ)। କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ=ବର୍ଜନ+ସ୍ୱଦେଶୀ+ଚରଖା। ଚୌରୀଚୌରା=ଫେବ୍ରୁଆରୀ 1922 (ହିଂସା⟹ପ୍ରତ୍ୟାହାର)।
⭐ ପରୀକ୍ଷାରେ: ① ଅସହଯୋଗ=1920। ② ଖିଲାଫତ୍=ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ଏକତା (ଆଲୀ ଭ୍ରାତା)। ③ ୪ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ। ④ ଚୌରୀଚୌରା=ଫେବ୍ରୁଆରୀ 1922 (ପ୍ରତ୍ୟାହାର କାରଣ)।