1(କ) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭାରତୀୟମାନେ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲେ?
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ 'କୁଲି' ବୋଲି ହୀନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଟ ଅଧିକାର ନ ଥିଲା; ନାମ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରି କର ଦେବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା; ରାତି ୯ଟା ପରେ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରୁ ନ ଥିଲେ; ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଦଚଲା ରାସ୍ତା ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ; ପ୍ରଥମ/ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ରେଳଯାତ୍ରା କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ। ଅଙ୍ଗୁଳିଚିହ୍ନ ଥିବା ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସର୍ବଦା ସାଙ୍ଗରେ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା।
2(ଖ) 'ଚମ୍ପାରନ ଆନ୍ଦୋଳନ'ରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।
ଚମ୍ପାରନ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା ଭାରତରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଆନ୍ଦୋଳନ। ବିହାରର ଚମ୍ପାରନରେ ଇଂରେଜ ମାଲିକମାନେ ଚାଷୀଙ୍କୁ 'ତିନିକାଠିଆ' ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜମିର ୩/୨୦ ଅଂଶରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନୀଳ ଚାଷ କରାଉଥିଲେ। ରାଜକୁମାର ଶୁକ୍ଲଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ୧୯୧୭ ଏପ୍ରିଲରେ ମୋତିହାରୀ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ଚାଷୀଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ। ଫଳରେ ତିନିକାଠିଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା ଓ ବେଆଇନ ଭାବେ ଆଦାୟ କରାଯାଇଥିବା ଅର୍ଥର ଶତକଡ଼ା ୨୫ ଭାଗ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଫେରାଗଲା।
3(ଗ) ଖେଡ଼ାଠାରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ କାହିଁକି ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ଫଳ କ'ଣ ହୋଇଥିଲା?
୧୯୧୮ରେ ଗୁଜରାଟର ଖେଡ଼ାରେ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଚାଷୀମାନେ ଖଜଣା ଦେଇପାରୁ ନ ଥିଲେ, ମାତ୍ର ସରକାର ଖଜଣା ଛାଡ଼ କରୁ ନ ଥିଲେ। ଗାନ୍ଧିଜୀ ଖଜଣା ମାଫ ପାଇଁ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ।
ଫଳ: ଶେଷରେ ସରକାର ଗରିବ ଚାଷୀଙ୍କଠାରୁ ଖଜଣା ଆଦାୟ ସ୍ଥଗିତ କଲେ ଓ ଚାଷୀମାନେ ରାହତ ପାଇଲେ।
4(ଘ) ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଲୁଗା କାରଖାନା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭୂମିକା କ'ଣ ଥିଲା?
୧୯୧୮ରେ ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଲୁଗା କଳରେ ପ୍ଲେଗ୍ ସମୟରେ ମାଲିକ ଦେଉଥିବା 'ପ୍ଲେଗ୍ ବୋନସ୍', ପ୍ଲେଗ୍ ଶେଷ ହେବାରୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ଏଥିରୁ ଶ୍ରମିକ-ମାଲିକ କଳହ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଗାନ୍ଧିଜୀ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଠିଆ ହୋଇ ଅନଶନ (ଆମରଣ ଅନଶନ) କଲେ। ଫଳରେ ମାଲିକମାନେ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ମଜୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।
5(ଙ) ରାଓଲାଟ୍ ଆଇନ କ'ଣ ଏବଂ ଏହା ବିରୋଧରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କିପରି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା?
ରାଓଲାଟ୍ ଆଇନ (୧୯୧୯) ଅନୁସାରେ ସରକାର ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିନା ବିଚାରରେ ଗିରଫ ଓ କାରାଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରୁଥିଲେ (କୌଣସି ଓକିଲ, ଅପିଲ ବା ଯୁକ୍ତି ନ ଥିଲା)।
ଏହା ବିରୋଧରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଗଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଓ ହରତାଳ ଡାକ ଦେଲେ; ସାରା ଦେଶରେ ପ୍ରତିବାଦ ହେଲା। ଏହି ପ୍ରତିବାଦ ସମୟରେ ଅମୃତସରର ଜାଲିଆନ୍ୱାଲାବାଗ୍ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟିଲା, ଯାହା ପରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ 'କାଇଜର-ଇ-ହିନ୍ଦ' ଉପାଧି ତ୍ୟାଗ କଲେ।
6ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର। (କ) ଗାନ୍ଧିଜୀ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଓ କାହିଁକି ଯାଇଥିଲେ? (ଖ) ସେ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବାକୁ କ'ଣ କରିଥିଲେ? (ଗ) ପ୍ରଥମ ଥର ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କେଉଁଠି?
(କ) ଗାନ୍ଧିଜୀ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ନାଟାଲ (Natal) ଯାଇଥିଲେ — ଦାଦା ଅବଦୁଲ୍ଲା ନାମକ ଏକ ଭାରତୀୟ ମୁସଲମାନ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ମୋକଦ୍ଦମା ଓକିଲ ରୂପେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ।
(ଖ) ୧୮୯୪ରେ 'ନାଟାଲ ଭାରତୀୟ କଂଗ୍ରେସ' ଗଠନ କଲେ ଓ 'ଇଣ୍ଡିଆନ ଓପିନିଅନ୍' ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ କରି ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ ଓ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
(ଗ) ଗାନ୍ଧିଜୀ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ (୧୯୦୬) ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ।
7(ଘ) ତିନିକାଠିଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ'ଣ? (ଙ) ନୀଳର ଚାହିଦା କମିବାରୁ ଚମ୍ପାରନ ଚାଷୀଙ୍କୁ କିପରି ଶୋଷଣ କରାଗଲା? (ଚ) ଖେଡ଼ା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କାହିଁକି? (ଛ) ଅହମ୍ମଦାବାଦ କଳହ କାହିଁକି?
(ଘ) ତିନିକାଠିଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଚମ୍ପାରନରେ ଚାଷୀଙ୍କୁ ନିଜ ଜମିର ୩/୨୦ (୨୦ କାଠ ମଧ୍ୟରୁ ୩ କାଠ) ଅଂଶରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନୀଳ ଚାଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା।
(ଙ) ନୀଳର ଚାହିଦା ହ୍ରାସ ପାଇବାରୁ ମାଲିକମାନେ ଜମି ଉଠା ବୃଦ୍ଧି କଲେ ଓ ଅନେକ ବେଆଇନ ଟିକସ ଆଦାୟ କରି ଚାଷୀଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କଲେ।
(ଚ) ଫସଲହାନି ହେତୁ ଚାଷୀ ଖଜଣା ଦେଇ ନ ପାରିବାରୁ, ଖଜଣା ମାଫ/ସ୍ଥଗିତ ପାଇଁ ଖେଡ଼ା ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
(ଛ) ପ୍ଲେଗ୍ ସମୟରେ ଦିଆଯାଉଥିବା 'ପ୍ଲେଗ୍ ବୋନସ୍' ମାଲିକମାନେ ବନ୍ଦ କରିଦେବାରୁ ଅହମ୍ମଦାବାଦରେ ଶ୍ରମିକ-ମାଲିକ କଳହ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
8(ଜ) ରାଓଲାଟ ଆଇନ କ'ଣ ଥିଲା? (ଝ) ଆନି ବେସାଣ୍ଟଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେଉଁ ନେତା ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ? (ଞ) ଜାଲିଆନ୍ୱାଲାବାଗ୍ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ କାହିଁକି ହୋଇଥିଲା?
(ଜ) ରାଓଲାଟ ଆଇନ: ସରକାରଙ୍କୁ ବିନା ବିଚାରରେ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଗିରଫ ଓ ଅଟକ ରଖିବାର କ୍ଷମତା ଦେଉଥିବା ଏକ ଦମନମୂଳକ ଆଇନ।
(ଝ) ଆନି ବେସାଣ୍ଟଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ଆଦି କେତେକ ନେତା ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଗଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।
(ଞ) ରାଓଲାଟ ଆଇନ ବିରୋଧରେ ଅମୃତସରର ଜାଲିଆନ୍ୱାଲାବାଗ୍ରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଜେନେରାଲ ଡାୟାର ହଠାତ୍ ଗୁଳି ଚଳାଇବାରୁ ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟିଲା।
9ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର। (କ-ଞ)
(କ) ୧୮୯୪ରେ ନାଟାଲ ଭାରତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) 'ଇଣ୍ଡିଆନ ଓପିନିଅନ୍' ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
(ଗ) ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ 'ମହାତ୍ମା' ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ।
(ଘ) ରାଜକୁମାର ଶୁକ୍ଲଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଚମ୍ପାରନ ଯାଇଥିଲେ।
(ଙ) ଖେଡ଼ା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ମୁଖ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ଥିଲେ।
(ଚ) ପ୍ଲେଗ୍ ବୋନସ୍ = ପ୍ଲେଗ୍ ସମୟରେ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ମାଲିକ ଦେଉଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ଭତ୍ତା।
(ଛ) ଜାଲିଆନ୍ୱାଲାବାଗ୍ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ୧୯୧୯ ଏପ୍ରିଲ ୧୩ରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଜ) ଜେନେରାଲ ଡାୟାର ଜଣେ ଇଂରେଜ ସାମରିକ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ।
(ଝ) ଏହା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ କହିଥିଲେ।
(ଞ) ଜାଲିଆନ୍ୱାଲାବାଗ୍ ପରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ 'କାଇଜର-ଇ-ହିନ୍ଦ' ଉପାଧି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।