1(କ) ସ୍ୱାଧୀନତା ବେଳକୁ ଭାରତର ଆର୍ଥନୀତିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ ଥିଲା ଓ କି କି ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା?
ସମସ୍ୟା: ୨୦୦ ବର୍ଷର ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଯୋଗୁଁ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତି ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା — ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନିରକ୍ଷରତା ଓ ଅଜ୍ଞତା, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କୃଷିବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଓ ହସ୍ତ-କୁଟୀର ଶିଳ୍ପର ଅଧୋଗତି।
ସୁବିଧା: ୧୯୧୪-୧୯୪୭ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଉଦ୍ୟୋଗପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି; ଭାରତର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଭବ; ତଥା ବ୍ୟାଙ୍କ, ବୀମା ଆଦି ଆର୍ଥିକ ଉପଚାର।
2(ଖ) ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା?
ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଓ ଆମଦାନି ହ୍ରାସ କରି ବାଣିଜ୍ୟ ସନ୍ତୁଳନ; ଦ୍ରୁତ ଶିଳ୍ପାୟନ; ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ; ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରି ରୟତଙ୍କୁ ଭୂସ୍ୱାମୀ କରିବା; ସମବାୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା; କୁଟୀରଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଦୃଢ଼ କରିବା; ବୃହତ୍ ଶିଳ୍ପ ସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଏବଂ ସରକାରୀ-ବେସରକାରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଦେଇ ମିଶ୍ରିତ ଅର୍ଥନୀତି ସୃଷ୍ଟି।
3(ଗ) ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସୁଫଳ କ'ଣ ଥିଲା?
ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୫୧-୫୬): କୃଷି ଓ ଜଳସେଚନ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ; ଏହା ସଫଳ ହେଲା।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୫୬-୬୧): ପ୍ରଫେସର ପି.ସି. ମାହାଲାନୋବିସଙ୍କ ରୂପରେଖ; ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାଜବାଦୀ ସମାଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଭାରୀ ଓ ମୌଳିକ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ। ବିଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ୩ଟି ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (ଭିଲାଇ, ରାଉରକେଲା, ଦୁର୍ଗାପୁର) ନିର୍ମିତ ହେଲା।
4(ଘ) ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସୁଫଳଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ ଥିଲା?
ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା (୧୯୬୯-୭୪): ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ, ଜୀବନଧାରଣ ମାନ ଉନ୍ନତ କରିବା, ସମତା ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ। ୧୯୬୯ରେ ୧୪ଟି ବ୍ୟାଙ୍କର ଜାତୀୟକରଣ ହେଲା। ମାତ୍ର ୧୯୭୧ର ବାଂଲାଦେଶୀ ଶରଣାର୍ଥୀ ସମସ୍ୟା ଓ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଆଶାନୁରୂପ ସଫଳତା ହାସଲ କରିପାରିଲା ନାହିଁ ଓ ଦରଦାମ ବଢ଼ିଗଲା।
5(ଙ) ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ୧୯୬୯ରୁ ୨୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ?
୧୯୬୯ରେ ୧୪ଟି ବ୍ୟାଙ୍କର ଜାତୀୟକରଣ (ଗ୍ରାମୀଣ ଋଣ ସହଜ); ୧୯୭୮ରେ ସମନ୍ୱିତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ଯୋଜନା (IRDP) ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ନିଯୋଜନ (NREP); ୧୯୯୯ରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଜୟନ୍ତୀ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସ୍ୱରୋଜଗାର ଯୋଜନା (SGSY); ୨୦୦୦ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମୋଦୟ ଯୋଜନା ଓ ଅନ୍ତ୍ୟୋଦୟ ଅନ୍ନ ଯୋଜନା; ୧୯୯୭ରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଜୟନ୍ତୀ ସହରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା — ଆଦି ଅନେକ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା।
6ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର। (କ) ଆୟୋଗ/NDC (ଖ) ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନା ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଗ) ତୃତୀୟ ଯୋଜନା ବାଧା (ଘ) ତୃତୀୟ ଯୋଜନା ଆୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଙ) ଚତୁର୍ଥ ଯୋଜନା ଗୁରୁତ୍ୱ
(କ) ଯୋଜନା ଆୟୋଗ ୧୯୫୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୫ରେ ଓ ଜାତୀୟ ଉନ୍ନୟନ ପରିଷଦ ୧୯୫୨ ଅଗଷ୍ଟ ୬ରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
(ଖ) ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ସମାଜବାଦୀ ସମାଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ଭାରୀ ଶିଳ୍ପ)।
(ଗ) ୧୯୬୨ ଚୀନ ଆକ୍ରମଣ ଓ ୧୯୬୫ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ତୃତୀୟ ଯୋଜନା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
(ଘ) ତୃତୀୟ ଯୋଜନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଜାତୀୟ ଆୟ ୩୦% ଓ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ ଅନ୍ୟୂନ ୧୭% ବୃଦ୍ଧି କରିବା।
(ଙ) ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାରେ କୃଷି ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
7(ଚ) ପଞ୍ଚମ ଯୋଜନା (ଛ) ଗ୍ରାମୋଦୟ ଯୋଜନାର ବିଭାଗ (ଜ) ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ ଲାଭ (ଝ) ମିଶ୍ରିତ ଅର୍ଥନୀତି (ଞ) ଉଦାରୀକରଣ
(ଚ) ପଞ୍ଚମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ୧୯୭୮ରେ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା; ୧୯୭୮-୮୦ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଯୋଜନା ନ ଥିଲା ଓ ୧୯୮୦ରୁ ଷଷ୍ଠ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
(ଛ) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମୋଦୟ ଯୋଜନାର ଦୁଇ ବିଭାଗ — ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମସଡ଼କ ଯୋଜନା ଓ ଇନ୍ଦିରା ଆବାସ ଯୋଜନା।
(ଜ) ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ ଫଳରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେବା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର ହେଲା ଓ କୃଷି ପାଇଁ ଋଣ ସହଜ ହେଲା।
(ଝ) ମିଶ୍ରିତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅର୍ଥନୀତି = ଘରୋଇ ଓ ସରକାରୀ ଉଭୟ ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇ, କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଏ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ କରିବ ତାହା ସରକାର ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା।
(ଞ) ୧୯୯୧ରେ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ସମାଜବାଦୀ ମଡେଲ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ 'ବିମୁକ୍ତ ଓ ଅବାଧ' (ଉଦାରୀକୃତ) ଅର୍ଥନୀତି ଆରମ୍ଭ କଲା।
8ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର। (କ-ଙ)
(କ) ଯୋଜନା କମିଶନର ଚେୟାରମ୍ୟାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ପ୍ରଥମେ ଜବାହରଲାଲ ନେହରୁ) ହୋଇଥିଲେ।
(ଖ) ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ୧୯୫୧ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
(ଗ) ପ୍ରଫେସର ପି.ସି. ମାହାଲାନୋବିସ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
(ଘ) ୧୯୬୯ରେ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ଜାତୀୟକରଣ ହୋଇଥିଲା।
(ଙ) ୧୯୭୧ର ବାଂଲାଦେଶୀ ଶରଣାର୍ଥୀ ସମସ୍ୟା ଓ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଚତୁର୍ଥ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ଆଶାନୁରୂପ ସଫଳତା ହାସଲ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।