Chapter 13: Liberation of Goa & Puducherry

ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଶାସନାଧୀନ ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ର ରହିଥିଲା। ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଉପନିବେଶ ଥିଲା — ପୁଡୁଚେରୀ (ପଣ୍ଡିଚେରୀ), ଚନ୍ଦରନଗର, କରାଇକଲ, ମାହେ ଓ ଯାନାମ। ପୁଡୁଚେରୀ, କରାଇକଲ ଓ ଯାନାମ କରମଣ୍ଡଳ (ପୂର୍ବ) ଉପକୂଳରେ, ମାହେ ମାଲାବାର (ପଶ୍ଚିମ) ଉପକୂଳରେ ଓ ଚନ୍ଦରନଗର ବଙ୍ଗଳାରେ ଥିଲା। ଏହାର ମୋଟ ଆୟତନ ୫୧୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଓ ପୁଡୁଚେରୀ ଏହାର ସଦର ମହକୁମା ଥିଲା।

ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସୁଖସୁବିଧା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ରହି ଅତ୍ୟାଚାର ଜାରି ରଖିଲେ। ୧୯୫୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ର ବିକ୍ଷୋଭରେ ପୋଲିସ ଗୁଳି ଚଳାଇ ୨୨ ଜଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଦାମନରୁ ସୈନ୍ୟ ଆଣି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦମନ କଲେ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଅର୍ଜି ଦାଖଲ କରି ନିଜ ଅଧିକାର ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଗୋଆ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ବିଫଳ ହେଲା; ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଆଙ୍ଗୋଲାରେ ଅତ୍ୟାଚାର ଜାରି ରଖିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟଙ୍କୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲା। ତେଣୁ ୧୯୬୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୮ରେ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟ ('ଅପରେସନ ବିଜୟ') ଗୋଆରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ। ୧୯୬୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯ରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଶରଣ ପତ୍ରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ; ଗୋଆର ୪୫୦ ବର୍ଷର ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଶାସନ ଶେଷ ହେଲା।

୧୯୬୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୧ରେ ଦାଦ୍ରା ଓ ନଗର ହାବେଲି ଭାରତ ସହ ମିଶି ଏକ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ହେଲା। ୧୯୬୧ ଡିସେମ୍ବରରେ ଗୋଆ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଦାମନ ଓ ଦିୟୁ ସହିତ ଗୋଆକୁ ମିଶାଇ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା। ପରେ ୧୯୮୭ ମେ ୩୦ରେ ଗୋଆକୁ ରାଜ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମିଳିଲା (୨୫ତମ ରାଜ୍ୟ) ଓ ଦାମନ-ଦିୟୁ ପୁଣି କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ରହିଲା।

୧୯୪୮ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି ହୋଇ ଏହି ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଣଭୋଟ କରାଇବାକୁ ସ୍ଥିର ହେଲା। ୧୯୪୯ ଜୁନ ୧୯ରେ ଚନ୍ଦରନଗରରେ ଗଣଭୋଟ ହୋଇ ୧୯୫୦ ମେ ୨ରେ ଏହା ଭାରତରେ ମିଶିଲା। ୧୯୫୪ ଅକ୍ଟୋବରରେ ପୁଡୁଚେରୀ ଓ କରାଇକଲରେ ଗଣଭୋଟ ହେଲା; ୧୯୫୪ ନଭେମ୍ବର ୧ରେ ବାସ୍ତବ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଭାରତକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ୧୯୬୨ ମେ'ରେ ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଜାତୀୟ ସଭା ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲା।

(କ) ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ର — ପୁଡୁଚେରୀ, କରାଇକଲ ଓ ଯାନାମ କରମଣ୍ଡଳ (ପୂର୍ବ) ଉପକୂଳରେ, ମାହେ ମାଲାବାର (ପଶ୍ଚିମ) ଉପକୂଳରେ ଓ ଚନ୍ଦରନଗର ବଙ୍ଗଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। (ଗ) ୧୫୧୦ ମସିହାରେ ବିଜୟନଗର ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସହାୟତାରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ। (ଘ) ୧୯୫୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଗୋଆ-ଦାମନ-ଦିୟୁ ଜନତା ବିରାଟ ବିକ୍ଷୋଭ କଲେ; ପୋଲିସ ଗୁଳିରେ ୨୨ ଜଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। (ଙ) ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା ଯେ ଭାରତ ଦେଇ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଉ; ୧୯୬୦ରେ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏହା ଖାରଜ କଲା। (ଛ) ୧୯୮୭ ମେ ୩୦ରେ ଗୋଆକୁ ରାଜ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମିଳିଲା ଓ ଏହା ଭାରତର ୨୫ତମ ରାଜ୍ୟ ହେଲା।

(ଜ) ଦାଦ୍ରା-ନଗର ହାବେଲିର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ 'ଗୋଆର ମିଳିତ ସାନ୍ମୁଖ୍ୟ' (ଦାଦ୍ରା, ୧୯୫୪ ଜୁଲାଇ ୨୪) ଓ 'ଆଜାଦ ଗୋମନ୍ତକ ଦଳ' (ନଗର ହାବେଲି, ୧୯୫୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨) କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। (ଝ) ଭାରତରେ ଥିବା ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ର ଜନମତର ଫଳାଫଳ — ଜନତା ଭାରତ ସହିତ ମିଶିବା ପକ୍ଷରେ ମତ ଦେଲେ (ଚନ୍ଦରନଗର: ୩୩,୪୬୩ ପକ୍ଷରେ, ମାତ୍ର ୧୧୪ ବିପକ୍ଷରେ)। (ଞ) ୧୯୫୪ ଅକ୍ଟୋବରରେ ପୁଡୁଚେରୀ ଓ କରାଇକଲରେ ଜନମତ ନିଆଯାଇଥିଲା।

(କ) ମାହେ ମାଲାବାର (ପଶ୍ଚିମ) ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। (ଖ) ଭାରତରେ ଥିବା ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଉପନିବେଶମାନଙ୍କର ସଦର ମହକୁମା ପୁଡୁଚେରୀ (ପଣ୍ଡିଚେରୀ)ରେ ଥିଲା। (ଗ) ଖଲ୍ଜୀମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଗୋଆ ମୁସଲମାନ ଶାସନ ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା। (ଘ) ଗୋଆ-ଦାମନ-ଦିୟୁ ବିକ୍ଷୋଭରେ ପୋଲିସ ଗୁଳିଚାଳନା ଫଳରେ ୨୨ ଜଣ ମରିଥିଲେ। (ଙ) ୧୯୬୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୮ରେ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗୋଆରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। (ଚ) 'ଗୋଆର ମିଳିତ ସାନ୍ମୁଖ୍ୟ' ଦାଦ୍ରା ଅନ୍ତଃକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜଙ୍କ କବଳରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିଲେ। (ଛ) ୧୯୫୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨ରେ ('ଆଜାଦ ଗୋମନ୍ତକ ଦଳ' ଦ୍ୱାରା) ନଗର ହାବେଲି ଦଖଲ କରାଯାଇଥିଲା। (ଜ) ଚନ୍ଦରନଗର ୧୯୫୦ ମେ ୨ରେ ବିଧିବଦ୍ଧଭାବେ ଭାରତରେ ମିଶିଲା। (ଝ) ପୁଡୁଚେରୀ ଓ କରାଇକଲର ବାସ୍ତବ ଶାସନ କ୍ଷମତା ୧୯୫୪ ନଭେମ୍ବର ୧ରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିଲା। (ଞ) ୧୯୬୨ ମେ'ରେ ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଜାତୀୟ ସଭା ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲା।

୧୫୧୦ ମସିହାରେ ବିଜୟନଗର ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସହାୟତାରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।

୧୯୬୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୮-୧୯ରେ ଭାରତ 'ଅପରେସନ ବିଜୟ' ଦ୍ୱାରା ଗୋଆ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା।

୧୯୮୭ ମସିହାରେ ଗୋଆ ଭାରତର ୨୫ତମ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ହେଲା।

ପୁଡୁଚେରୀ, ଚନ୍ଦରନଗର, କରାଇକଲ, ମାହେ ଓ ଯାନାମ ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଉପନିବେଶ ଥିଲା; ସଦର ମହକୁମା ପୁଡୁଚେରୀ।

୧୯୪୯ ଜୁନ ୧୯ରେ ଚନ୍ଦରନଗରରେ ଗଣଭୋଟ ହୋଇ ୧୯୫୦ ମେ ୨ରେ ଏହା ଭାରତରେ ମିଶିଲା।

୧୯୫୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ବିକ୍ଷୋଭରେ ପୋଲିସ ଗୁଳିଚାଳନାରେ ୨୨ ଜଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହୀ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ।

୧୯୫୪ ନଭେମ୍ବର ୧ରେ ପୁଡୁଚେରୀ ଓ କରାଇକଲର ବାସ୍ତବ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଭାରତକୁ ଆସିଲା।

ଭାସ୍କୋ-ଡା-ଗାମା ଭାରତକୁ ଜଳପଥ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।

୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଫ୍ରାନ୍ସୀ ଜାତୀୟ ସଭା ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲା।

'ଆଜାଦ ଗୋମନ୍ତକ ଦଳ' (୧୯୫୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨) ନଗର ହାବେଲି ଦଖଲ କରିଥିଲା।