Chapter 8: Poverty

ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ସର୍ବନିମ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା କ୍ୟାଲୋରି (Calorie) ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ (ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ୟାଲୋରି ଆଧାରରେ)।

ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ବା ଦେଶର ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ଏକ ସାଙ୍ଗେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ତାହାକୁ ଗଣ-ଦାରିଦ୍ର୍ୟ (mass poverty) କୁହାଯାଏ।

ଜଣେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈନିକ 2400 କ୍ୟାଲୋରି ଖାଦ୍ୟସାର ଆବଶ୍ୟକ।

ଜଣେ ସହରାଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈନିକ 2100 କ୍ୟାଲୋରି ଖାଦ୍ୟସାର ଆବଶ୍ୟକ।

1999-2000 ଅନୁଯାୟୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ 47% (47.2%) ଲୋକ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ଥିଲେ।

ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଗରିବ ଓ ଦରିଦ୍ରତମ ପରିବାରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି (self-employment) ଓ ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ଉପରକୁ ଆଣିବା।

(1) IRDP (ସମନ୍ୱିତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ ଯୋଜନା, 1978-79): ଗରିବଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର। (2) TRYSEM (ଆତ୍ମନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଯୁବକ ତାଲିମ, 1979): ଯୁବକଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେଇ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି।

(1) ନିମ୍ନ ସ୍ତରର ଆୟ। (2) ଜନସଂଖ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି। (3) ଭୂମି ଓ ସମ୍ପଦର ଅସମ ବଣ୍ଟନ। (4) ସ୍ୱଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳତା। (5) ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗର ଅଭାବ (ବେକାରୀ)। (6) ରଣ ମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି।

ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁ ଉନ୍ନୟନ ଯୋଜନା (DWCRA) 1982-83 ମସିହାରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା। ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ଆର୍ଥିକ-ସାମାଜିକ ବିକାଶ ପାଇଁ।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନାରେ ଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ଯୁବକଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ରୋଜଗାର ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ଓ ସହାୟତା ଦେଇ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ୟୋଗ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।

ଜବାହାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଯୋଜନା (Jawahar Gram Samriddhi Yojana)ର ଲକ୍ଷ୍ୟ — ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି (infrastructure) ବିକାଶ କରିବା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଗରିବଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଯୋଗାଇବା।

ଚରମ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ (Absolute): ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା (ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ବାସଗୃହ) ପୂରଣ କରିପାରୁ ନ ଥିବା ଅବସ୍ଥା। ଆପେକ୍ଷିକ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ (Relative): ସମାଜରେ ଧନୀ ଓ ଗରିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆୟର ଆପେକ୍ଷିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ। IRDP (1978-79): ଗ୍ରାମୀଣ ଗରିବଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି। NREP (1977): ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ (40% କାମ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ)। TRYSEM (1979): ଗ୍ରାମ୍ୟ ଯୁବକଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେଇ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଣ ଜୟନ୍ତୀ ସହରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା: ସହରାଞ୍ଚଳ ଗରିବ ବେକାରଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି ଓ ମଜୁରି ନିଯୁକ୍ତି।

(a) ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କୃଷି ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା, କମ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ଭୂମିହୀନତା, ବେକାରୀ, ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶିକ୍ଷା-ଶିଳ୍ପର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ। (c) ଦୈନିକ ସର୍ବନିମ୍ନ କ୍ୟାଲୋରି ଆବଶ୍ୟକତା (ଗ୍ରାମ୍ୟ 2400, ସହରୀ 2100) ପୂରଣ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅର୍ଥ (ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଏଥିରୁ କମ୍ ଆୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦରିଦ୍ର (BPL) ଗଣନା କରାଯାଏ। (d) ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଆଇନ (NREGA/MGNREGA, 2005): ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରକୁ ବର୍ଷରେ ଅତିକମ୍‌ରେ 100 ଦିନ ମଜୁରି ନିଯୁକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦିଏ।

ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା (ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଶ୍ରୟ) ପୂରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥତାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ଯେଉଁ ଆୟ ବା ଉପଭୋଗ ସ୍ତର ତଳେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦରିଦ୍ର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ତାହାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା କୁହାଯାଏ।

BPL = Below Poverty Line (ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ତଳେ ଥିବା ପରିବାର)।

ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଦୈନିକ ୨୪୦୦ କ୍ୟାଲୋରୀ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ୨୧୦୦ କ୍ୟାଲୋରୀ।

ବେକାରୀ, ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି, ନିରକ୍ଷରତା, କୃଷିର ଅନଗ୍ରସରତା, ଅସମାନ ଆୟ ବଣ୍ଟନ ଓ ମନ୍ଥର ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହାର ପ୍ରାୟ ୪୭% ଥିଲା (ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ଅଧିକ)।

IRDP = Integrated Rural Development Programme (ସମନ୍ୱିତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଉନ୍ନୟନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ) — ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ଯୋଜନା।

TRYSEM = Training of Rural Youth for Self-Employment — ଗ୍ରାମୀଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଯୋଜନା।

୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଆଇନ (NREGA) ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏଥିରେ ବର୍ଷକୁ ୧୦୦ ଦିନ କାମ ନିଶ୍ଚିତ।

କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର, ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ଯୋଜନା।

ପରମ୍ପରାଗତ (ସାପେକ୍ଷ) ଦାରିଦ୍ର୍ୟ = ଆୟର ଅସମାନତା; ପ୍ରକୃତ (ନିରପେକ୍ଷ) ଦାରିଦ୍ର୍ୟ = ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ନ ହେବା।

ବେକାରୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ; ବେକାର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆୟ ନ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଦରିଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି।