1(a) ଆମ ଦେଶରେ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟାର ମୂଳ କାରଣ କ'ଣ?
ଆମ ଦେଶରେ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟାର ମୂଳ କାରଣ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି। ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ସହିତ ଶ୍ରମ ଶକ୍ତି ବଢ଼େ, ମାତ୍ର ସେହି ଅନୁପାତରେ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ।
2(b) ଆମ ଦେଶରେ କେଉଁ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା?
ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା 1951 ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
3(c) ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ବେକାରୀ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?
ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ନିଯୋଜିତ ଥିଲେ, କେତେ ଜଣଙ୍କୁ ହଟାଇଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କମେ ନାହିଁ — ଏହିପରି ବେକାରୀକୁ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ବେକାରୀ (Disguised unemployment) କୁହାଯାଏ। ଏହା କୃଷିରେ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ।
4(d) ଅର୍ଦ୍ଧ ବେକାରୀ କାହାକୁ କହନ୍ତି?
ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କ୍ଷମତା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ନ ପାଇ କମ୍ ସମୟ ବା କମ୍ କାମ କରୁଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ବେକାରୀ (semi/under employment) କୁହାଯାଏ।
5(e) ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବେକାର ସଂଖ୍ୟା ସହରାଞ୍ଚଳଠାରୁ କାହିଁକି ଅଧିକ?
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କୃଷି ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା, କୃଷି ରତୁକାଳୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ବର୍ଷର କିଛି ସମୟ କାମ ନ ଥାଏ, ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ବେକାରୀ ଅଧିକ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ-ନିଯୁକ୍ତିର ଅଭାବ ଥାଏ — ତେଣୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବେକାର ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ।
6(f) ବେକାରୀ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସରକାର କି କି ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି?
(1) ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି।
(2) IRDP, TRYSEM, NREGA, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା ଆଦି ନିଯୁକ୍ତି ଯୋଜନା।
(3) ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଓ କୁଟୀର-କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳ୍ପ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ।
(4) ଶିକ୍ଷା-କୌଶଳ ତାଲିମ ଓ ସ୍ୱ-ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ।
(5) ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।
7ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ। (a) ବେକାରୀ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ବେକାରୀ (b) ରତୁକାଳୀନ ଓ ସଂସ୍ଥାନୀୟ ବେକାରୀ (c) ସଂଘାତଜନିତ ଓ ପ୍ରାବିଧିକ ବେକାରୀ
(a) ବେକାରୀ: କାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କାମ ନ ପାଇବା। ଅର୍ଦ୍ଧ ବେକାରୀ: କାମ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କ୍ଷମତାଠାରୁ କମ୍ କାମ ପାଇବା।
(b) ରତୁକାଳୀନ: କୃଷି ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବର୍ଷର କିଛି ରତୁରେ କାମ ନ ମିଳିବା (ସାମୟିକ)। ସଂସ୍ଥାନୀୟ: ଅର୍ଥନୀତିର ସାଂଗଠନିକ ଦୁର୍ବଳତା ଯୋଗୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବେକାରୀ।
(c) ସଂଘାତଜନିତ (Frictional): ନୂଆ ପଦ୍ଧତି/ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆସିଲେ ପୁରୁଣା କାମ ବନ୍ଦ ହୋଇ ସାମୟିକ ବେକାରୀ। ପ୍ରାବିଧିକ (Educated): ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ କାମ ନ ପାଇ ବେକାର (ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ)।
8ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ। (ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ, ରତୁକାଳୀନ, ସଂସ୍ଥାନୀୟ ବେକାରୀ, ବେକାରୀ ଦୂରୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ)
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ବେକାରୀ: କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକଠାରୁ ଅଧିକ ଲୋକ; କେତେକଙ୍କୁ ହଟାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କମେ ନାହିଁ (କୃଷିରେ)।
ରତୁକାଳୀନ ବେକାରୀ: କୃଷି ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବର୍ଷର କିଛି ସମୟ କାମ ମିଳେ, ବାକି ସମୟ ବେକାର।
ସଂସ୍ଥାନୀୟ ବେକାରୀ: ଅର୍ଥନୀତିର ସାଂଗଠନିକ ଦୁର୍ବଳତା ଯୋଗୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବେକାରୀ।
ବେକାରୀ ଦୂରୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ: IRDP, TRYSEM, NREGA, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରୋଜଗାର ଯୋଜନା ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱ-ରୋଜଗାର ଯୋଗାଇବା।