1(i) ଦରବୃଦ୍ଧି କିପରି ନିରୂପଣ କରାଯାଏ?
ଦରବୃଦ୍ଧି ଦରସୂଚକ (Price Index) ଦ୍ୱାରା ନିରୂପଣ କରାଯାଏ। ଏକ ଆଧାର ବର୍ଷ (base year)ର ଦରକୁ 100 ଧରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ବର୍ଷର ଦର ସହ ତୁଳନା କରି ଦରବୃଦ୍ଧି ମପାଯାଏ।
2(ii) ଆମ ଦେଶରେ କେତେଗୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପାଇକାରୀ ଦରସୂଚକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?
ଆମ ଦେଶରେ ପାଇକାରୀ ଦରସୂଚକ (Wholesale Price Index) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ପ୍ରାୟ 460ଟି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
3(iii) ଖାଉଟି ଦରବୃଦ୍ଧି ହେଲେ କେଉଁମାନେ ଅସୁବିଧା ଭୋଗ କରନ୍ତି?
ଖାଉଟି ଦରବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ/ସ୍ଥିର ଆୟ ଥିବା ଲୋକ (ଚାକିରିଆ, ମଜୁରିଆ) ଓ ଗରିବ ଲୋକମାନେ ସର୍ବାଧିକ ଅସୁବିଧା ଭୋଗ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ସ୍ଥିର ଥାଏ ମାତ୍ର ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିଯାଏ।
4(iv) ବଜାରରେ ଯୋଗାଣଠାରୁ ଚାହିଦା ଅଧିକ ହେଲେ କି ପ୍ରକାର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେବ?
ବଜାରରେ କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀର ଯୋଗାଣ (supply)ଠାରୁ ଚାହିଦା (demand) ଅଧିକ ହେଲେ ଦରବୃଦ୍ଧି (inflation — ଦର ବଢ଼ିବା) ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
5(v) ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ୟାଙ୍କର ନାମ କ'ଣ?
ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ୟାଙ୍କ = ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (Reserve Bank of India — RBI)।
6(vi) ମହଜୁଦକାରୀ କାହାକୁ କହନ୍ତି?
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରବ୍ୟ ଗଚ୍ଛିତ (store) କରି ବଜାରରେ କୃତ୍ରିମ ଅଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରି ପରେ ଅଧିକ ଦରରେ ବିକ୍ରି କରେ, ତାହାକୁ ମହଜୁଦକାରୀ (hoarder) କୁହାଯାଏ।
7(vii) ଖାଉଟି କିଣୁଥିବା ଜିନିଷ କେତେବେଳେ ମହଙ୍ଗା ହୁଏ?
ବଜାରରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଯୋଗାଣଠାରୁ ଚାହିଦା ଅଧିକ ହେଲେ, ବା ମହଜୁଦକାରୀ/କଳାବଜାର ଯୋଗୁଁ କୃତ୍ରିମ ଅଭାବ ହେଲେ ଖାଉଟି କିଣୁଥିବା ଜିନିଷ ମହଙ୍ଗା ହୁଏ।
8(viii) ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ'ଣ?
ସରକାର ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ (ଚାଉଳ, ଗହମ, ଚିନି, ତେଲ, କିରୋସିନ) ରାସନ ଦୋକାନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ/କମ୍ ଦରରେ ବିଶେଷତଃ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଗାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Public Distribution System) କୁହାଯାଏ।
9ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ। (ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦରବୃଦ୍ଧି, ପାଇକାରୀ ଦରସୂଚକ, ଖାଉଟି ଦରସୂଚକ, ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରତିକାର)
ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ: ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ (ଚାଉଳ, ଡାଲି, ତେଲ, ଲୁଣ, ଚିନି, କିରୋସିନ)।
ଦରବୃଦ୍ଧି: ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା।
ପାଇକାରୀ ଦରସୂଚକ (WPI): ପାଇକାରୀ ବଜାର ଦର ଆଧାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦରସୂଚକ (~460ଟି ଦ୍ରବ୍ୟ)।
ଖାଉଟି ଦରସୂଚକ (CPI): ଉପଭୋକ୍ତା କିଣୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ଖୁଚୁରା ଦର ଆଧାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦରସୂଚକ।
ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରତିକାର (Fiscal measure): ସରକାର କର ବୃଦ୍ଧି କରି ଓ ଖର୍ଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଦରବୃଦ୍ଧି ରୋକନ୍ତି।