1(i) ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?
ଏକ ଦେଶର ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ ଓ ମୋଟ ଜାତୀୟ ଆୟ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଧାରଣର ମାନ ଓ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ (Economic Development) କୁହାଯାଏ।
2(ii) ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ କିପରି ଆକଳନ କରାଯାଏ?
ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ (Per capita income) = ମୋଟ ଜାତୀୟ ଆୟ ÷ ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା।
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତିର ହାରାହାରି ଆୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ମପାଯାଏ।
3(iii) ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ପରିମାପ ଅନୁସାରେ ଭାରତ ଓ ଆମେରିକା କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀର?
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା = ବିକଶିତ ଦେଶ (Developed country — ଉଚ୍ଚ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ)।
ଭାରତ = ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଦେଶ (Developing country — ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ)।
4(iv) ଭାରତ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଆର୍ଥନୀତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନାମ କ'ଣ?
ଭାରତ ମିଶ୍ର ଅର୍ଥନୀତି (Mixed Economy) ଅନୁସରଣ କରେ — ଯେଉଁଠି ସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ର ଏକାଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
5(v) ଜଗତୀକରଣ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝାଯାଏ?
ଏକ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଶ-ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସେବା ଓ ପୁଞ୍ଜିର ମୁକ୍ତ ପ୍ରବାହକୁ ଜଗତୀକରଣ (Globalization) କୁହାଯାଏ।
6(vi) ଭାରତରେ କୃଷି କେଉଁ ମାଲିକାନାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ?
ଭାରତରେ କୃଷି ଘରୋଇ ମାଲିକାନା (Private ownership)ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
7(vii) ଆର୍ଥିକ ଉଦାରୀକରଣ ନୀତି ଭାରତରେ କେବେଠାରୁ ପ୍ରଚଳନ ହେଲା?
ଆର୍ଥିକ ଉଦାରୀକରଣ ନୀତି ଭାରତରେ 1991 ମସିହାରୁ (ନୂତନ ଆର୍ଥିକ ନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ) ପ୍ରଚଳନ ହେଲା।
8(viii) ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ସଂଗଠନ (WTO) କେବେ ଓ କେଉଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା?
ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ ସଂଗଠନ (World Trade Organization) 1995 ମସିହାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଜେନିଭା (ସୁଇଜରଲାଣ୍ଡ)ରେ ଅବସ୍ଥିତ।
9(ix) 1991 ମସିହାରେ ଆମ ଦେଶରେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି କେତେ ଥିଲା?
1991 ମସିହାରେ ଆମ ଦେଶରେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ବହୁତ ଅଧିକ (ଦୁଇ-ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ) ଥିଲା, ଯାହା ନୂତନ ଆର୍ଥିକ ନୀତି (1991) ପ୍ରଣୟନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଲା।
10ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ। (ଉଦାରୀକରଣ, ଜଗତୀକରଣ, ଘରୋଇକରଣ, ମିଶ୍ର ଅର୍ଥନୀତି)
ଉଦାରୀକରଣ (Liberalization): ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କମାଇ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବା (1991ରୁ)।
ଜଗତୀକରଣ (Globalization): ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ଯୋଡ଼ି ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ।
ଘରୋଇକରଣ (Privatization): ସରକାରୀ ଉଦ୍ୟୋଗ/ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଘରୋଇ ମାଲିକାନାକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର।
ମିଶ୍ର ଅର୍ଥନୀତି (Mixed Economy): ସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ର ଏକାଠି କାର୍ଯ୍ୟ (ଭାରତ)।
11ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ। (ବିକଶିତ ଦେଶ, ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଦେଶ, WTO, 2001-02 ଆମଦାନି-ରପ୍ତାନି ନୀତି)
ବିକଶିତ ଦେଶ: ଉଚ୍ଚ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ ଓ ଉନ୍ନତ ଜୀବନମାନ (ଆମେରିକା, ଜାପାନ, ଜର୍ମାନୀ)।
ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଦେଶ: କମ୍ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ, ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ (ଭାରତ, ପାକିସ୍ତାନ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା)।
WTO: 1995ରେ ଗଠିତ, ଜେନିଭାରେ ମୁଖ୍ୟାଳୟ; ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରେ।
2001-02 ଆମଦାନି-ରପ୍ତାନି ନୀତି: WTO ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆମଦାନି-ରପ୍ତାନିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣି ମୁକ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କଲା।
12ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ। (i) ଜାତୀୟ ଆୟ ଓ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ (ii) ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଓ ବିକଶିତ ଦେଶ (iii) ସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ମାଲିକାନା
(i) ଜାତୀୟ ଆୟ: ଏକ ବର୍ଷରେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟ। ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ: ଜାତୀୟ ଆୟ ÷ ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା।
(ii) ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ: କମ୍ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ, ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ (ଭାରତ)। ବିକଶିତ: ଉଚ୍ଚ ମୁଣ୍ଡପିଛା ଆୟ, ଉନ୍ନତ ଜୀବନମାନ (ଆମେରିକା)।
(iii) ସରକାରୀ ମାଲିକାନା: ସରକାରଙ୍କ ମାଲିକାନା ଓ ପରିଚାଳନା (ରେଳ, SAIL)। ଘରୋଇ ମାଲିକାନା: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ/ବେସରକାରୀ (କୃଷି, TISCO)।