1ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ। (a) ବକ୍ସାଇଟ କେଉଁ ଉଦ୍ୟୋଗର କଞ୍ଚାମାଲ? (i) ଲୁହା (ii) ଆଲୁମିନିୟମ (iii) ତମ୍ବା (iv) ସିମେଣ୍ଟ
✔ (ii) ଆଲୁମିନିୟମ।
ବକ୍ସାଇଟ (Bauxite) ଆଲୁମିନିୟମର ମୁଖ୍ୟ ଖଣିଜ (ore), ତେଣୁ ଏହା ଆଲୁମିନିୟମ ଉଦ୍ୟୋଗର କଞ୍ଚାମାଲ।
2(b) କେଉଁ ସଂସ୍ଥାଟି ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ ଉତ୍ପାଦନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ? (i) SAIL (ii) NALCO (iii) OIL (iv) BALCO
✔ (i) SAIL।
SAIL (Steel Authority of India Limited) ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। NALCO/BALCO ଆଲୁମିନିୟମ, OIL ତୈଳ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ।
3(c) କେଉଁଟି ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ ସଂସ୍ଥା ନୁହେଁ? (i) SAIL (ii) TISCO (iii) NALCO (iv) IDCO
✔ (ii) TISCO।
TISCO (Tata Iron and Steel Company) ଏକ ଘରୋଇ (Tata) ସଂସ୍ଥା; SAIL, NALCO, IDCO ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ (ସରକାରୀ) ସଂସ୍ଥା।
4(d) କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯାତ୍ରୀବାହୀ ରେଲଡ଼ବା ତିଆରି ହୁଏ? (i) କପୁରଥାଲା (ii) ବାରାଣାସୀ (iii) ପେରାମ୍ବୁର (iv) କୋଲକାତା
✔ (iii) ପେରାମ୍ବୁର।
ତାମିଲନାଡ଼ୁର ପେରାମ୍ବୁର (Integral Coach Factory)ରେ ଯାତ୍ରୀବାହୀ ରେଲଡ଼ବା ତିଆରି ହୁଏ। (ବାରାଣାସୀ = ରେଲ ଇଞ୍ଜିନ।)
5ଭାରତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଅ — (a) ଜାହାଜ ନିର୍ମାଣ (b) ଲୌହଇସ୍ପାତ (c) ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ (d) ଉଡ଼ାଜାହାଜ କାରଖାନା।
(a) ଜାହାଜ ନିର୍ମାଣ: ବିଶାଖାପାଟନମ୍, କୋଚିନ୍, କୋଲକାତା (ଗାର୍ଡେନ୍ ରିଚ୍), ମୁମ୍ବାଇ (ମାଜଗାଓଁ)।
(b) ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ: ରାଉରକେଲା, ଭିଲାଇ, ଦୁର୍ଗାପୁର, ବୋକାରୋ, ଜାମସେଦପୁର।
(c) ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍: ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ।
(d) ଉଡ଼ାଜାହାଜ: ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ (HAL)।
6ପୂରା ନାମ ଲେଖ — IISCO, SAIL, TISCO, NALCO, MNC।
IISCO — Indian Iron and Steel Company
SAIL — Steel Authority of India Limited
TISCO — Tata Iron and Steel Company
NALCO — National Aluminium Company
MNC — Multi-National Company (ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀ)
7(a) ବିନିର୍ମାଣ ଉଦ୍ୟୋଗ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝାଯାଏ?
କଞ୍ଚାମାଲକୁ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରମ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ନୂତନ ଉପଯୋଗୀ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରିଣତ କରୁଥିବା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ବିନିର୍ମାଣ (Manufacturing) ଉଦ୍ୟୋଗ କୁହାଯାଏ। ଯଥା: କାର୍ପାସରୁ କପଡ଼ା, ଲୌହ ଖଣିଜରୁ ଇସ୍ପାତ।
8(b) ପ୍ରାଥମିକ ଉଦ୍ୟୋଗ କ'ଣ? ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
ପ୍ରକୃତିରୁ ସିଧାସଳଖ କଞ୍ଚାମାଲ/ଉତ୍ପାଦ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ପ୍ରାଥମିକ ଉଦ୍ୟୋଗ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ: କୃଷି, ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଷ, ଖଣି ଖନନ, ଅରଣ୍ୟଜାତ ଉତ୍ପାଦ ସଂଗ୍ରହ।
9(c) ମୌଳିକ ଶିଳ୍ପ କ'ଣ? ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
ଯେଉଁ ଶିଳ୍ପର ଉତ୍ପାଦ ଅନ୍ୟ ଶିଳ୍ପର କଞ୍ଚାମାଲ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ମୌଳିକ ଶିଳ୍ପ (Basic Industry) କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ: ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ ଶିଳ୍ପ, ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଶିଳ୍ପ।
10(d) ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?
କଞ୍ଚାମାଲ, ଭୂମି (ଜମି), ଶକ୍ତି (electricity/coal), ଜଳ ଓ ଅନୁକୂଳ ଜଳବାୟୁ — ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ।
11(e) ଯୌଥ ଶିଳ୍ପ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
ଯେଉଁ ଶିଳ୍ପକୁ ସରକାର ଓ ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକ ମିଳିତ ଭାବେ ପୁଞ୍ଜି ଲଗାଇ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଯୌଥ ବା ମିଳିତ ଶିଳ୍ପ (Joint sector) କୁହାଯାଏ।
12(f) MNC ବା ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀ କ'ଣ?
ଯେଉଁ କମ୍ପାନୀ ଏକାଧିକ ଦେଶରେ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ତାହାକୁ ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀ (Multi-National Company) କୁହାଯାଏ।
13(b) ଶିଳ୍ପର ବିଭାଗୀକରଣ (classification) କର।
ଶିଳ୍ପକୁ ଚାରି ଆଧାରରେ ଭାଗ କରାଯାଏ:
(1) ଆକାର ଅନୁସାରେ: କୁଟୀର, କ୍ଷୁଦ୍ର, ବୃହତ୍।
(2) ଉତ୍ପାଦ ଅନୁସାରେ: ମୌଳିକ/ଭାରୀ, ଖାଉଟି/ହାଲୁକା।
(3) କଞ୍ଚାମାଲ ଉସ ଅନୁସାରେ: କୃଷିଭିତ୍ତିକ, ଜଙ୍ଗଲଭିତ୍ତିକ, ପଶୁଭିତ୍ତିକ, ଖଣିଜଭିତ୍ତିକ।
(4) ସ୍ୱତ୍ୱାଧିକାର ଅନୁସାରେ: ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ, ଘରୋଇ, ମିଳିତ (ଯୌଥ), ସମବାୟ।
14(c) ଶିଳ୍ପଜନିତ ପ୍ରଦୂଷଣ କ'ଣ? ଏହା କିପରି ରୋକାଯାଇପାରିବ?
ଶିଳ୍ପକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁ, ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍, ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଓ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ବାୟୁ, ଜଳ ଓ ମୃତ୍ତିକାକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିବାକୁ ଶିଳ୍ପଜନିତ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଏ।
ରୋକିବା: ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଶିଳ୍ପ ସ୍ଥାପନ, ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ବିଶୋଧନ, ବର୍ଜ୍ୟ ପୁନଃଚକ୍ରୀକରଣ, ଫିଲ୍ଟର/ଅବକ୍ଷେପକ (precipitator) ବ୍ୟବହାର, ଏରୋସଲ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବୃକ୍ଷରୋପଣ।
15ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ। (a) କୁଟୀର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳ୍ପ (b) ମୌଳିକ ଓ ଖାଉଟି ଶିଳ୍ପ
(a) କୁଟୀର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳ୍ପ:
କୁଟୀର: ଘରେ, ପରିବାର ଶ୍ରମରେ, ହାତ ଉପକରଣ, ଅଳ୍ପ ପୁଞ୍ଜି (ଯଥା ହସ୍ତତନ୍ତ, ମୃତ୍ଶିଳ୍ପ)।
କ୍ଷୁଦ୍ର: ଯନ୍ତ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି, ଭଡ଼ା ଶ୍ରମିକ, ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି (ଯଥା ସାବୁନ, କାଗଜ)।
(b) ମୌଳିକ ଓ ଖାଉଟି ଶିଳ୍ପ:
ମୌଳିକ: ଉତ୍ପାଦ ଅନ୍ୟ ଶିଳ୍ପର କଞ୍ଚାମାଲ (ଯଥା ଇସ୍ପାତ)।
ଖାଉଟି: ଉତ୍ପାଦ ସିଧା ଉପଭୋକ୍ତା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି (ଯଥା ସାବୁନ, ଚା)।
16(c) ମିଳିତ (ଯୌଥ) ଓ ସମବାୟ ଶିଳ୍ପ (d) ଭାରୀ ଓ ହାଲୁକା ଶିଳ୍ପ (e) ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ ଓ ଘରୋଇ ଶିଳ୍ପ
(c) ମିଳିତ/ଯୌଥ: ସରକାର + ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକ ମିଳିତ ଭାବେ। ସମବାୟ: ଉତ୍ପାଦକ/ଶ୍ରମିକମାନେ ମିଶି ସମବାୟ ଭିତ୍ତିରେ (ଯଥା ଚିନି ସମବାୟ)।
(d) ଭାରୀ: ବଡ଼ ଆକାର, ଭାରୀ କଞ୍ଚାମାଲ/ଉତ୍ପାଦ (ଇସ୍ପାତ, ଯନ୍ତ୍ର)। ହାଲୁକା: ଛୋଟ, ହାଲୁକା ଉତ୍ପାଦ (ଘଣ୍ଟା, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍)।
(e) ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ: ସରକାରଙ୍କ ମାଲିକାନା (SAIL)। ଘରୋଇ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ/ବେସରକାରୀ ମାଲିକାନା (TISCO)।
17କାରଣ ଦର୍ଶାଅ (a–e)।
(a) ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା କଞ୍ଚାମାଲ ପାଖରେ ସ୍ଥାପିତ → ଲୌହ ଖଣିଜ ଓ କୋଇଲା ଭାରୀ ଓ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ; ଦୂରକୁ ପରିବହନ ମହଙ୍ଗା।
(b) ମଟର ନିର୍ମାଣ କାରଖାନା ବଡ଼ ସହର ପାଖରେ → ଏଠାରେ ଶ୍ରମିକ, ପୁଞ୍ଜି, ବଜାର, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ଓ ପରିବହନ ସୁବିଧା ମିଳେ।
(c) ଲୌହ-ଇସ୍ପାତ = ମୌଳିକ ଶିଳ୍ପ → ଏହାର ଉତ୍ପାଦ (ଇସ୍ପାତ) ଅନେକ ଶିଳ୍ପର କଞ୍ଚାମାଲ।
(d) ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ = ଭାରତର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ରାଜଧାନୀ → ଅନେକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍/IT ଶିଳ୍ପ, ଦକ୍ଷ ଶ୍ରମିକ ଓ ଅନୁକୂଳ ଜଳବାୟୁ।
(e) ରାସାୟନିକ କାରଖାନା ଜନବସ୍ତି ପାଇଁ ସମସ୍ୟା → ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍, ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ଓ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷିତ କରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ।