भ्रमसंशोधन-अभ्यास

Bhrama Sanshodhana · ବ୍ୟାକରଣ ଅଧ୍ୟାୟ ୧୩

ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ · ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ ଅଭ୍ୟାସ · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ · ନିୟମ + ୨୫୦+ ଉଦାହରଣ + Quiz

📖 ପରିଚୟ: ବାକ୍ୟର ଭୁଲ୍ (ଭ୍ରମ) ଚିହ୍ନଟ କରି ଠିକ୍ (ସଂଶୋଧନ) କରିବା ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ବିଷୟ। ତିନି ପ୍ରକାର — ଶବ୍ଦରୂପଗତ, କାରକଗତ ଓ ଧାତୁଗତ। ୨୫୦+ ଆଦର୍ଶ ସଂଶୋଧନ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ, ସହ Quiz।

ସଂସ୍କୃତ ଲେଖିବା ସମୟରେ ଅନେକ ସମୟ କାରକ-ବିଭକ୍ତି, ଲିଙ୍ଗ, ବଚନ, ଶବ୍ଦରୂପ ବା ଧାତୁରୂପର ଭ୍ରାମକ (ଭୁଲ୍) ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ବାକ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ଭୁଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କରି ଠିକ୍ କରିବାକୁ ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ କୁହାଯାଏ।

ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ ତିନି ପ୍ରକାର: (୧) ଶବ୍ଦରୂପଗତ — ଲିଙ୍ଗ/ବଚନ/ଶବ୍ଦରୂପ ଭୁଲ୍; (୨) କାରକଗତ — ବିଭକ୍ତି ଭୁଲ୍; (୩) ଧାତୁଗତ — ଲକାର/ପୁରୁଷ/ବଚନ/ପଦ ଭୁଲ୍।

ଯେଉଁ ଭୁଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ହେବ

ଶବ୍ଦରୂପଗତବିଶେଷଣ ବିଶେଷ୍ୟର ଲିଙ୍ଗ-ବଚନ-ବିଭକ୍ତି ନେଉଛି କି ନାହିଁ; କ୍ଲୀବ ଶବ୍ଦ (पुस्तक, फल, अस्थि, मधु) ଠିକ୍ ରୂପ; ‘ई’-କାରାନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ (लक्ष्मीः, नदी) ଠିକ୍; ‘ऋ’-କାରାନ୍ତ (भ्रातृ, स्वसृ, नप्तृ), विद्वस्, भगवत्, आत्मन्, कर्मन्, नामन् ଭଳି ବିଶେଷ ଶବ୍ଦ।

କାରକଗତକେଉଁ ଶବ୍ଦ/ଧାତୁ ଯୋଗେ କେଉଁ ବିଭକ୍ତି — परितः/सर्वतः/उभयतः/अभितः/विना/अनु/प्रति → ୨ୟା; सह/साकम्/अलम्/स्वभाव/जाति → ୩ୟା; नमः/दान/रुचि/क्रुध्/ईर्ष्या/धार → ୪ର୍ଥୀ; बिभेति/जुगुप्सते/विरमति/बहिः/आरात्/प्राक्/तुलना → ୫ମୀ; स्निह्/विश्वास/भक्ति/निपुण/दक्ष → ୭ମୀ; ‘ବାର’/ସମ୍ବନ୍ଧ → ୬ଷ୍ଠୀ; ‘ସତି ସପ୍ତମୀ’ (सूर्ये उदिते)।

ଧାତୁଗତଆତ୍ମନେ/ପରସ୍ମୈ ପଦ ଠିକ୍ (लभ्, भिक्ष्, लज्ज्, वृध्, पला+इ ଆତ୍ମନେ); ଲକାର, ପୁରୁଷ, ବଚନ ଠିକ୍; ଉପସର୍ଗଯୁକ୍ତ ଧାତୁରେ ଲ୍ୟପ୍ (परित्यज्य); କୃଦନ୍ତ/ଶତୃ/ଶାନଚ୍ ଠିକ୍ (पश्यन्, लभमानः); भवान् = ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ।

💡 ଉତ୍ସ: BSE ଓଡ଼ିଶା ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ (संस्कृतव्याकरणप्रकाशः) — ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ-ଅଭ୍ୟାସ (ପୃଷ୍ଠା ୧୧୯–୧୨୮)।

ଅଭ୍ୟାସ — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ (ପ୍ରଶ୍ନ ସଂସ୍କୃତରେ · ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ/ସଂସ୍କୃତ ରୂପରେ)

୨୫୦+ ଆଦର୍ଶ ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ — ଲାଲ୍ (ଭୁଲ୍) → ସବୁଜ (ଠିକ୍)। ତିନି ବିଭାଗରେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ।

କ) ଶବ୍ଦରୂପଗତ

ଅଲିଙ୍ଗ / ବଚନ / ବିଶେଷଣ ଅନ୍ୱୟ

अयं लता सुन्दरम्। → इयं लता सुन्दरी। (लता ସ୍ତ୍ରୀ)

रामस्य पुस्तकः सुन्दरम्। → रामस्य पुस्तकं सुन्दरम्। (पुस्तक କ୍ଲୀବ)

उद्याने बहवः पुष्पाणि सन्ति। → उद्याने बहूनि पुष्पाणि सन्ति। (पुष्प କ୍ଲୀବ)

एते रत्नानि मूल्यवन्तः। → एतानि रत्नानि मूल्यवन्ति। (रत्न କ୍ଲୀବ)

यादृशा भावना तादृशा सिद्धिः। → यादृशी भावना तादृशी सिद्धिः। (ସ୍ତ୍ରୀ)

भगवानस्य दया महान्। → भगवतः दया महती। (भगवत्; दया ସ୍ତ୍ରୀ)

शिशूनां वाक् मधुरम्। → शिशूनां वाक् मधुरा। (वाच् ସ୍ତ୍ରୀ)

बृद्धस्य प्राणः अस्थिराः भवन्ति। → बृद्धस्य प्राणाः अस्थिराः भवन्ति। (ବହୁବଚନ)

सुन्दरी बालिके। → सुन्दर्यौ बालिके। (ଦ୍ୱିବଚନ)

एषा वधूः अकेशी। → एषा वधूः अकेशा। (ସ୍ତ୍ରୀ)

ଆବିଶେଷ ଶବ୍ଦରୂପ (ऋ-कारान्त, विद्वस्, आत्मन्...)

हरिस्य गां पश्य। → हरेः गां पश्य। (हरि → हरेः)

रविः भ्रातास्य गृहं गच्छति। → रविः भ्रातुः गृहं गच्छति। (भ्रातृ)

मम स्वसरः क्रीडन्ति। → मम स्वसारः क्रीडन्ति। (स्वसृ ବହୁ)

सरलया नातिना। → सरलया नात्या। (नप्तृ)

बधोः भ्राता आगच्छति। → वध्वाः भ्राता आगच्छति। (वधू ଷଷ୍ଠୀ)

विद्यानां सर्वत्र आदरः। → विदुषां सर्वत्र आदरः। (विद्वस् ଷଷ୍ଠୀ)

विद्वान् राजा पूजयति। → विद्वांसं राजा पूजयति। (विद्वस् ୨ୟା)

आम्मायाः उन्नतिं कुरु। → आत्मनः उन्नतिं कुरु। (आत्मन्)

कर्मस्य अनुरूपं फलम्। → कर्मणः अनुरूपं फलम्। (कर्मन् ଷଷ୍ଠୀ)

मूर्खाणां जन्मः निरर्थकम्। → मूर्खाणां जन्म निरर्थकम्। (जन्मन् କ୍ଲୀବ)

व्योमे नक्षत्राणि शोभन्ते। → व्योम्नि नक्षत्राणि शोभन्ते। (व्योमन् ୭ମୀ)

चन्द्रमायाः सूर्यः बृहत्तरः। → चन्द्रमसः सूर्यः बृहत्तरः। (चन्द्रमस्)

सम्राटं प्रजाः वदन्ति। → सम्राजं प्रजाः वदन्ति। (सम्राज्)

पथा वृक्षाः सन्ति। → पथि वृक्षाः सन्ति। (पथिन् ୭ମୀ)

ब्याधः धनुना मृगान् मारयति। → व्याधः धनुषा मृगान् मारयति। (धनुस्)

सर्वे प्रेमेण वशीभूताः। → सर्वे प्रेम्णा वशीभूताः। (प्रेमन्)

ଇସମ୍ବୋଧନ, ସଂଖ୍ୟା, ‘ई’-କାରାନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ

हे विष्णुः! रक्ष। → हे विष्णो! रक्ष। (ସମ୍ବୋଧନ)

हे माता! अत्र आगच्छ। → हे मातः! अत्र आगच्छ। (ସମ୍ବୋଧନ)

लक्ष्मी जगन्नाथं सेवते। → लक्ष्मीः जगन्नाथं सेवते। (लक्ष्मीः ପ୍ରଥମା)

महानदौ तरीः चलति। → महानद्यां तरीः चलति। (नदी ୭ମୀ)

काकः चञ्चुना खादति। → काकः चञ्च्वा खादति। (चञ्चु ୩ୟା)

पञ्चः बालकाः धावन्ति। → पञ्च बालकाः धावन्ति। (पञ्च ଅବ୍ୟୟ)

अष्टानि फलानि आनय। → अष्टौ फलानि आनय। (अष्टन्)

विंशतयः धेनवः चरन्ति। → विंशतिः धेनवः चरन्ति। (ଏକବଚନ)

मम द्वौ लेखनेी। → मम द्वे लेखन्यौ। (ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱିବଚନ)

मे भ्राता ग्रामं गच्छति। → मम भ्राता ग्रामं गच्छति। (ବାକ୍ୟ ଆରମ୍ଭ)

नः इदं गृहम्। → अस्माकम् इदं गृहम्। (ବାକ୍ୟ ଆରମ୍ଭ)

हे सखे! ते गृहं कुत्र? → हे सखे! तव गृहं कुत्र? (ସମ୍ବୋଧନ ପରେ)

ଖ) କାରକଗତ (ବିଭକ୍ତି)

ଈଦ୍ୱିତୀୟା — परितः/सर्वतः/उभयतः/अभितः/विना/अनु/अन्तरा + अधि- धातु

दानस्य प्रति दया कर्तव्या। → दीनं प्रति दया कर्तव्या। (प्रति → ୨ୟା)

मूर्खस्य धिक्। → मूर्खं धिक्। (धिक् → ୨ୟା)

ग्रामात् अभितः गावः। → ग्रामम् अभितः गावः। (अभितः → ୨ୟା)

गृहस्य परितः वृक्षाः। → गृहं परितः वृक्षाः। (परितः → ୨ୟା)

मार्गस्य उभयतः वृक्षाः। → मार्गम् उभयतः वृक्षाः। (उभयतः → ୨ୟା)

विद्या विना जीवनं वृथा। → विद्यां विना जीवनं वृथा। (विना → ୨ୟା)

त्वं मम अनु आगच्छ। → त्वं माम् अनु आगच्छ। (अनु → ୨ୟା)

जलस्य अन्तरेण मत्स्याः न जीवन्ति। → जलम् अन्तरेण मत्स्याः न जीवन्ति। (अन्तरेण → ୨ୟା)

रामः अयोध्याम् आस्ते। → रामः अयोध्याम् अध्यास्ते। (अधि+आस् → ୨ୟା)

शिवः कैलासे अध्यतिष्ठति। → शिवः कैलासम् अध्यतिष्ठति। (अधि+स्था → ୨ୟା)

सिंहः वने अध्यवसति। → सिंहः वनम् अध्यवसति। (अधि+वस् → ୨ୟା)

देवदत्तः ग्रामे आवसति। → देवदत्तः ग्रामम् आवसति। (आ+वस् → ୨ୟା)

छात्राः गुरवे प्रणमन्ति। → छात्राः गुरुं प्रणमन्ति। (प्रणम् → ୨ୟା)

पुत्रः पित्रे नमस्करोति। → पुत्रः पितरं नमस्करोति। (नमस्कृ → ୨ୟା)

पिता पुत्राय अभिक्रुध्यति। → पिता पुत्रम् अभिक्रुध्यति। (अभि+क्रुध् → ୨ୟା)

सः मासेन साहित्यं पठति। → सः मासं साहित्यं पठति। (ଅତ୍ୟନ୍ତ-ସଂଯୋଗ କାଳ → ୨ୟା)

ଉତୃତୀୟା — କରଣ/ସ୍ବଭାବ/ଜାତି/सह/अलम्/हीन/अंगविकार

विश्वामित्रः जातौ क्षत्रियः। → विश्वामित्रः जात्या क्षत्रियः। (ଜାତି → ୩ୟା)

मम विद्यायां प्रयोजनम्। → मम विद्यया प्रयोजनम्। (प्रयोजन → ୩ୟା)

राजा मन्त्रिणां सार्धम् उपविष्टः। → राजा मन्त्रिभिः सार्धम् उपविष्टः। (सार्धम् → ୩ୟା)

विलम्बे अलम्। → विलम्बेन अलम्। (अलम् → ୩ୟା)

मित्राणां सह गच्छ। → मित्रैः सह गच्छ। (सह → ୩ୟା)

अयं वालकः नाम्नि श्रीधरः। → अयं वालकः नाम्ना श्रीधरः। (नामन् → ୩ୟା)

कन्दर्पः आकृतिना सुन्दरः। → कन्दर्पः आकृत्या सुन्दरः। (आकृति → ୩ୟା)

गोविन्दः धने हीनः। → गोविन्दः धनेन हीनः। (हीन → ୩ୟା)

साधुः स्वभावे सरलः। → साधुः स्वभावेन सरलः। (ସ୍ବଭାବ → ୩ୟା)

त्वम् अस्मिन् मार्गे गच्छ। → त्वम् अनेन मार्गेण गच्छ। (ମାର୍ଗ → ୩ୟା)

अयं बालकः पादयोः खञ्जः। → अयं बालकः पादेन खञ्जः। (ଅଙ୍ଗବିକାର → ୩ୟା)

गुरुभक्तेः सः सर्वान् अतिक्रामति। → गुरुभक्त्या सः सर्वान् अतिक्रामति। (କରଣ → ୩ୟା)

कार्यमिदं तव सुकरम्। → कार्यमिदं त्वया सुकरम्। (सुकर → କର୍ତ୍ତା ୩ୟା)

छात्रः कन्दुकम् अक्रीडत्। → छात्रः कन्दुकेन अक्रीडत्। (କ୍ରୀଡା-ସାଧନ → ୩ୟା)

ଊଚତୁର୍ଥୀ — दान/रुचि/नमः/क्रुध्/ईर्ष्या/असूय/धार/तादर्थ्य

दाता दरिद्रान् धनं ददाति। → दाता दरिद्रेभ्यः धनं ददाति। (ଦାନ → ୪ର୍ଥୀ)

माँ पुस्तकं देहि। → मह्यं पुस्तकं देहि। (ଦାନ → ୪ର୍ଥୀ)

बालकान् मोदकाः रोचन्ते। → बालकेभ्यः मोदकाः रोचन्ते। (रुचि → ୪ର୍ଥୀ)

मित्रं विना स्वर्गोऽपि मां न स्वदते। → मित्रं विना स्वर्गोऽपि मह्यं न स्वदते। (स्वद् → ୪ର୍ଥୀ)

स्वामी भृत्यं क्रुध्यति। → स्वामी भृत्याय क्रुध्यति। (क्रुध् → ୪ର୍ଥୀ)

श्रीधरः रामं ईर्ष्यति। → श्रीधरः रामाय ईर्ष्यति। (ईर्ष्या → ୪ର୍ଥୀ)

दुर्जनः सज्जनात् असूयति। → दुर्जनः सज्जनाय असूयति। (असूय → ୪ର୍ଥୀ)

मातरं दुर्गां नमः। → मात्रे दुर्गायै नमः। (नमः → ୪ର୍ଥୀ)

अग्नाय स्वाहा। → अग्नये स्वाहा। (स्वाहा → ୪ର୍ଥୀ)

प्रजानां स्वस्ति भवतु। → प्रजाभ्यः स्वस्ति भवतु। (स्वस्ति → ୪ର୍ଥୀ)

त्वं कस्मात् कति मुद्राः धारयसि? → त्वं कस्मै कति मुद्राः धारयसि? (धार(ऋण) → ୪ର୍ଥୀ)

हारस्य स्वर्णं प्रदेयम्। → हाराय स्वर्णं प्रदेयम्। (ତାଦର୍ଥ୍ୟ → ୪ର୍ଥୀ)

बयं पठनस्य गच्छामः। → वयं पठनाय गच्छामः। (ନିମିତ୍ତ → ୪ର୍ଥୀ)

पुत्रं कृते यत्नं कुरु। → पुत्रस्य कृते यत्नं कुरु। (कृते → ୬ଷ୍ଠୀ)

ଋପଞ୍ଚମୀ (ଅପାଦାନ) — बिभेति/जुगुप्सते/विरमति/बहिः/आरात्/प्राक्/तुलना/रक्ष्

सर्पः नकुलं बिभेति। → सर्पः नकुलात् बिभेति। (ଭୟ → ୫ମୀ)

ते माँ बिभ्यन्ति। → ते मत् बिभ्यति। (ଭୟ → ୫ମୀ)

साधुः अन्यायं जुगुप्सते। → साधुः अन्यायात् जुगुप्सते। (ଘୃଣା → ୫ମୀ)

छात्रः पठनस्य विरमति। → छात्रः पठनात् विरमति। (विरम् → ୫ମୀ)

ग्रामस्य बहिः बालकाः क्रीडन्ति। → ग्रामात् बहिः बालकाः क्रीडन्ति। (बहिः → ୫ମୀ)

कटकम् आरात् महानदी। → कटकात् आरात् महानदी। (आरात् → ୫ମୀ)

पठनस्य प्राक् ईश्वरं स्मर। → पठनात् प्राक् ईश्वरं स्मर। (प्राक् → ୫ମୀ)

बाल्यस्य आरभ्य श्रमं कुरु। → बाल्यात् आरभ्य श्रमं कुरु। (आरभ्य → ୫ମୀ)

अशोकः रामस्य कनीयान्। → अशोकः रामात् कनीयान्। (ତୁଳନା → ୫ମୀ)

ईश्वरस्य अन्यः कः सहायः? → ईश्वरात् अन्यः कः सहायः? (अन्य → ୫ମୀ)

चौरः रक्षिणं निलीयते। → चौरः रक्षिणः निलीयते। (नि+ली → ୫ମୀ)

भगवान् मां विपदात् रक्षति। → भगवान् मां विपदः रक्षति। (रक्ष् → ୫ମୀ)

वधूः श्वश्रुरं लज्जते। → वधूः श्वश्रुरात् लज्जते। (लज्जा → ୫ମୀ)

पुष्पाणां फलानि जायन्ते। → पुष्पेभ्यः फलानि जायन्ते। (जन् → ୫ମୀ)

धर्मः नाना सुखं नास्ति। → धर्मात् नाना सुखं नास्ति। (नाना → ୫ମୀ)

ଌଷଷ୍ଠୀ (ସମ୍ବନ୍ଧ/ବାର/ଦିକ୍) ଓ ସପ୍ତମୀ (स्निह्/विश्वास/भक्ति/दक्ष/सति-सप्तमी)

एतत् माँ मतम्। → एतत् मम मतम्। (ସମ୍ବନ୍ଧ → ୬ଷ୍ଠୀ)

रामेण तुला नास्ति। → रामस्य तुला नास्ति। (ସାଦୃଶ୍ୟ → ୬ଷ୍ଠୀ)

साधून् दर्शनं पुण्यम्। → साधूनां दर्शनं पुण्यम्। (୬ଷ୍ଠୀ)

अहं दिवसे द्विः स्नानं करोमि। → अहं दिवसस्य द्विः स्नानं करोमि। (‘ବାର’ → ୬ଷ୍ଠୀ)

गृहात् पुरः मन्दिरं शोभते। → गृहस्य पुरः मन्दिरं शोभते। (ଦିକ୍ → ୬ଷ୍ଠୀ)

जननी पुत्राय स्निह्यति। → जननी पुत्रे स्निह्यति। (स्निह् → ୭ମୀ)

कथं मां न विश्वसिषि। → कथं मयि न विश्वसिषि। (ବିଶ୍ବାସ → ୭ମୀ)

पितायां भक्तिं कुर्यात्। → पितरि भक्तिं कुर्यात्। (ଭକ୍ତି → ୭ମୀ)

मम शिक्षकः गणितस्य दक्षः। → मम शिक्षकः गणिते दक्षः। (दक्ष → ୭ମୀ)

अयं साहित्येन निपुणः। → अयं साहित्ये निपुणः। (निपुण → ୭ମୀ)

छात्राः गुरवे अनुरक्ताः। → छात्राः गुरौ अनुरक्ताः। (ଆସକ୍ତି → ୭ମୀ)

तव कर्मे अधिकारः अस्ति। → तव कर्मणि अधिकारः अस्ति। (ଅଧିକାର → ୭ମୀ)

सूर्यः उदिते पद्मं विकशति। → सूर्ये उदिते पद्मं विकशति। (ସତି ସପ୍ତମୀ)

रात्रिः गतायां ते गृहमागच्छन्। → रात्रौ गतायां ते गृहमागच्छन्। (ସତି ସପ୍ତମୀ)

शिक्षकः आगते छात्राः नीरवाः अभवन्। → शिक्षके आगते छात्राः नीरवाः अभवन्। (ସତି ସପ୍ତମୀ)

ଗ) ଧାତୁଗତ

ଏଆତ୍ମନେ/ପରସ୍ମୈ ପଦ + ଶତୃ/ଶାନଚ୍ + ଲ୍ୟପ୍

अहं धनं लप्स्यामि। → अहं धनं लप्स्ये। (लभ् ଆତ୍ମନେ)

भिक्षुकः ग्रामे अभिक्षत्। → भिक्षुकः ग्रामे अभिक्षत। (भिक्ष् ଆତ୍ମନେ)

बालिका त्वाम् अलञ्जत्। → बालिका त्वत् अलज्जत। (लज्ज् ଆତ୍ମନେ)

भीताः बालकाः पलायन्ति। → भीताः बालकाः पलायन्ते। (पला+इ ଆତ୍ମନେ)

धनं लभन् सः हृष्यति। → धनं लभमानः सः हृष्यति। (लभ् ଶାନଚ୍)

सैनिकः युध्यन् क्लान्तः भवति। → सैनिकः युध्यमानः क्लान्तः भवति। (युध् ଶାନଚ୍)

मेघं दृश्यन् मयूरः नृत्यति। → मेघं पश्यन् मयूरः नृत्यति। (दृश्+शतृ=पश्यन्)

चन्द्रं पश्यन् शिशवः नृत्यन्ति। → चन्द्रं पश्यन्तः शिशवः नृत्यन्ति। (ବହୁବଚନ)

देवं प्रणिपत्वा अहम् आगच्छामि। → देवं प्रणिपत्य अहम् आगच्छामि। (ଉପସର୍ଗ → ଲ୍ୟପ୍)

माँ परित्यक्त्वा कुत्र गच्छसि? → माँ परित्यज्य कुत्र गच्छसि? (ଉପସର୍ଗ → ଲ୍ୟପ୍)

गृहे बसित्वा किं करोषि? → गृहे उषित्वा किं करोषि? (वस्+क्त्वा=उषित्वा)

यशः लभितुं यतस्व। → यशः लब्धुं यतस्व। (लभ्+तुमुन्=लब्धुम्)

ଐଲକାର / ପୁରୁଷ / ବଚନ / भवान्

ते नक्तं कार्यम् अकरोत्। → ते नक्तं कार्यम् अकुर्वन्। (ବହୁବଚନ)

बयं गीतं गास्यथ। → वयं गीतं गास्यामः। (ଉତ୍ତମ ବହୁ)

अहं लगुडेन सर्पम् अहन्। → अहं लगुडेन सर्पम् अहनम्। (ଉତ୍ତମ ଏକ)

त्वं कस्मात् न अबिभेत्। → त्वं कस्मात् न अबिभेः? (ମଧ୍ୟମ)

बयं धनम् अदद्। → वयं धनम् अदद्म। (ଉତ୍ତମ ବହୁ)

ते गीतं शृणुयात्। → ते गीतं शृणुयुः। (ପ୍ରଥମ ବହୁ)

बयं पुष्पाणि नेष्यथ। → वयं पुष्पाणि नेष्यामः। (ଉତ୍ତମ ବହୁ)

यूयम् अधुना ग्रामं याहि। → यूयम् अधुना ग्रामं यात। (ମଧ୍ୟମ ବହୁ)

यूयं तं पृच्छन्तु। → यूयं तं पृच्छत। (ଲୋଟ୍ ମଧ୍ୟମ ବହୁ)

भवान् अत्र तिष्ठ। → भवान् अत्र तिष्ठतु। (भवान् = ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ)

भवान् अत्र भक्षय। → भवान् अत्र भक्षयतु। (भवान् = ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ)

भबान् तस्मै मा क्रुध्य। → भवान् तस्मै मा क्रुध्यतु। (भवान् = ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ)

बालकद्वयं गच्छतः। → बालकद्वयं गच्छति। (द्वयं = ଏକବଚନ)

कृषकाः शस्यक्षेत्रे कार्यं करोति। → कृषकाः कृषिक्षेत्रे कार्यं कुर्वन्ति। (ବହୁବଚନ)

गुरुः सर्वं शासति। → गुरुः सर्वं शास्ति। (शास् ରୂପ)

अहं मित्रं प्रच्छिष्यामि। → अहं मित्रं प्रक्ष्यामि। (प्रच्छ् ଲୃଟ୍)

मृगः वने अप्रविशत्। → मृगः वने प्राविशत्। (प्र+विश् ଲଙ୍)

माता दुहितरम् उक्तवान्। → माता दुहितरम् उक्तवती। (ସ୍ତ୍ରୀ)

मया मार्गे लता दृष्टः। → मया मार्गे लता दृष्टा। (लता ସ୍ତ୍ରୀ)

ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ (HOTS) — ପ୍ରଶ୍ନ ଓଡ଼ିଆରେ, ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ/ସଂସ୍କୃତ ରୂପରେ।

୧ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ କ'ଣ? ତିନି ପ୍ରକାର ଉଦାହରଣ ସହ ଦିଅ।

ବାକ୍ୟର ଭୁଲ୍ ଚିହ୍ନଟ କରି ଠିକ୍ କରିବାକୁ ଭ୍ରମସଂଶୋଧନ। ୩ ପ୍ରକାର — ଶବ୍ଦରୂପଗତ (पुस्तकः→पुस्तकं), କାରକଗତ (नकुलं बिभेति→नकुलात् बिभेति), ଧାତୁଗତ (लप्स्यामि→लप्स्ये)।

୨କାରକଗତ ଭୁଲ୍ ଦେଖିବାକୁ କେଉଁ ନିୟମ ଜରୁରୀ?

କେଉଁ ଶବ୍ଦ/ଧାତୁ ଯୋଗେ କେଉଁ ବିଭକ୍ତି — बिभेति/जुगुप्सते→୫ମୀ, नमः/रोचते→୪ର୍ଥୀ, स्निह्/विश्वास→୭ମୀ, परितः/विना/अनु→୨ୟା, सह/स्वभाव→୩ୟା।

୩ଧାତୁଗତ ଭୁଲ୍‌ର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକାର କ'ଣ?

ଆତ୍ମନେ/ପରସ୍ମୈ ପଦ ଭୁଲ୍ (लभ्, भिक्ष्, लज्ज्, पला+इ ଆତ୍ମନେ), ଲକାର/ପୁରୁଷ/ବଚନ ଭୁଲ୍, ଉପସର୍ଗ ଥିଲେ କ୍ତ୍ୱା ବଦଳେ ଲ୍ୟପ୍ (परित्यज्य), ଶତୃ (पश्यन्), भवान्=ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ।

୪‘सति सप्तमी’ କ'ଣ? ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

ଗୋଟିଏ କ୍ରିୟା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ହେଲେ, ପୂର୍ବ କ୍ରିୟାର କର୍ତ୍ତା-କ୍ରିୟା ସପ୍ତମୀରେ — सूर्ये उदिते पद्मं विकशति · रात्रौ गतायां ते आगच्छन् · शिक्षके आगते छात्राः नीरवाः।

୫‘हे विष्णुः! रक्ष’ ବାକ୍ୟରେ ଭୁଲ୍ କ'ଣ ଓ କାହିଁକି?

ସମ୍ବୋଧନରେ (ହେ ...!) ପ୍ରଥମା-ବିଭକ୍ତି ରୂପ ନୁହେଁ, ସମ୍ବୋଧନ ରୂପ ଆସେ — विष्णुः ଭୁଲ୍, ଠିକ୍ ହେଉଛି विष्णो। (ଅ-କାରାନ୍ତ/ଉ-କାରାନ୍ତ ପୁଂ ସମ୍ବୋଧନ ‘ए/ओ’)।