AllBoardSolutionFREE

यङन्त धातु प्रकरण

Yananta Prakarana · ବ୍ୟାକରଣ ଅଧ୍ୟାୟ ୭

ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ · ଯଙନ୍ତ ଧାତୁ (ପୁନରାବୃତ୍ତି/ଅତିଶୟ) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ · ନିୟମ + ଅଭ୍ୟାସ + Quiz

📖 ପରିଚୟ: କ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ବା ଅତିଶୟ ଅର୍ଥରେ ଧାତୁରେ यङ् (य) ପ୍ରତ୍ୟୟ ଲାଗିଲେ ଯାହା ହୁଏ ତାହା ଯଙନ୍ତ। ଧାତୁର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ହୁଏ, ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ। ନିୟମ, ଉଦାହରଣ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ଏଠାରେ।

କ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ବା ବାରମ୍ବାର କରିବା / ଅତିଶୟ ଅର୍ଥରେ ଧାତୁରେ ଯଙ୍ (य) ପ୍ରତ୍ୟୟ ଲାଗେ। ଯଙନ୍ତ ହେଲେ ଧାତୁର ଦ୍ୱିତ୍ୱ (ଦୁଇଥର) ହୁଏ। ଯଥା — भू + यङ् = बोभूय + ते = बोभूयते (ପୁନଃ ପୁନଃ ବା ଅତିଶୟେନ ଭବତି)।

ମନେରଖ: ଣିଚ୍ ଓ ସନ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାତୁରୁ ହୋଇପାରେ, ମାତ୍ର ଯଙ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାତୁରୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଙନ୍ତ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ। ଲକାର ଅନୁସାରେ ଭ୍ୱାଦିଗଣୀୟ ଧାତୁ ଭଳି ଚଳେ।

ଯଙ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟର ନିୟମ

୧. ବ୍ୟଞ୍ଜନାଦି ଏକସ୍ୱରବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଆଦିରେ ଥିବା ଏକସ୍ୱର-ବିଶିଷ୍ଟ ଧାତୁରୁ ‘ପୁନଃ ପୁନଃ / ଅତିଶୟ’ ଅର୍ଥରେ ଯଙ୍ (य) ବିକଳ୍ପରେ ହୁଏ; ଏହି ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦୀ।
୨. ଦୁଇ ସ୍ୱର ଓ ସ୍ୱରାଦିଦୁଇ ସ୍ୱର ବିଶିଷ୍ଟ सुच्, सूत्र, मूत्र ଓ ସ୍ୱରାଦି अट्, अश् ଧାତୁରୁ ମଧ୍ୟ ଯଙ୍ ହୁଏ — सोसूत्र्यते, मोमूत्र्यते, अटाट्यते, अशाश्यते।
୩. ଗତ୍ୟର୍ଥକ ଧାତୁଗତ୍ୟର୍ଥକ ଧାତୁରୁ କେବଳ କୌଟିଲ୍ୟ (ବକ୍ରତା) ଅର୍ଥରେ ବିକଳ୍ପରେ ଯଙ୍ ହୁଏ, ପୁନଃ ପୁନଃ/ଅତିଶୟ ଅର୍ଥରେ ନୁହେଁ — कुटिलम् अटति = अटाट्यते, कुटिलं गच्छति = जङ्गम्यते।
୪. ପୂର୍ବଭାଗ ଗୁଣଯଙ୍ ପ୍ରତ୍ୟୟାନ୍ତ ଧାତୁର ପୂର୍ବଭାଗର ଗୁଣ ହୁଏ — सुच्→शोशुच्यते, दीप्→देदीप्यते, लुप्→लोलुप्यते, भुज्→बोभुज्यते, लिख्→लेलिख्यते।

କେତେକ ଯଙନ୍ତ ଧାତୁର ରୂପ (ଲଟ୍ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ)

ଧାତୁଯଙନ୍ତଧାତୁଯଙନ୍ତ
दादेदीयतेस्वृसास्वर्यते
हन्जेघ्नीयतेहन् (गति)जङ्गम्यते
नृत्नरीनृत्यतेग्रह्जरीगृह्यते
प्रच्छ्परीपृच्छ्यतेशीशाशय्यते
ज्वल्जाज्वल्यतेनीनेनीयते
रुद्रोरुद्यतेकृचेक्रीयते
पापेपीयतेभूबोभूयते

💡 ଉତ୍ସ: BSE ଓଡ଼ିଶା ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ (संस्कृतव्याकरणप्रकाशः) — ଯଙନ୍ତ ଧାତୁ ପ୍ରକରଣ (ପୃଷ୍ଠା ୯୦)।

📲 ଆମ WhatsApp ଚ୍ୟାନେଲରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ

ମାଗଣା ଟିପ୍ପଣୀ, ନୂଆ ପାଠ ସମାଧାନ, ମଡେଲ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଅପଡେଟ୍ — ସିଧା ଆପଣଙ୍କ ଫୋନରେ।

WhatsAppରେ Follow କରନ୍ତୁ →