Nijanta Prakarana · ବ୍ୟାକରଣ ଅଧ୍ୟାୟ ୫
ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ · ଣିଜନ୍ତ (ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ କ୍ରିୟାପଦ) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ · ନିୟମ + ଅଭ୍ୟାସ + Quiz
📖 ପରିଚୟ: ପ୍ରେରଣ (କାହାକୁ ଦେଇ କାମ କରାଇବା) ଅର୍ଥରେ ଧାତୁ ଉପରେ णिच् ପ୍ରତ୍ୟୟ ଲାଗିଲେ ଯାହା ହୁଏ ତାହା ଣିଜନ୍ତ (ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ କ୍ରିୟାପଦ)। ଗଠନ-ନିୟମ, ବଡ଼ ରୂପ-ସାରଣୀ, पुक् ଆଗମ, ଅର୍ଥଭେଦ ବିଶେଷ ରୂପ ଓ ଲକାର ସାରଣୀ ଏଠାରେ।
ପ୍ରେରଣ ବା ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବା (କାହାକୁ ଦେଇ କାମ କରାଇବା) ଅର୍ଥରେ ଧାତୁ ଉପରେ ‘णिच्’ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଲାଗେ। ‘णिच्’ ଲାଗିଥିବା ଧାତୁକୁ ଣିଜନ୍ତ (णिच्+अन्त) ଧାତୁ କୁହାଯାଏ। ଯଥା — छात्रः पठति (ଛାତ୍ର ପଢ଼ୁଛି) → शिक्षकः छात्रान् पाठयति (ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଉଛନ୍ତି)। ଏଠାରେ ‘ପାଠୟତି’ ପ୍ରେରଣାର୍ଥକ କ୍ରିୟା।
ଣିଚ୍ର ‘ଇ’ ଗୁଣ/ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ‘अय्’ ରୂପ ହୁଏ। ତଳେ ମୂଳଧାତୁ ଓ ଲଟ୍ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଏକବଚନ ରୂପ —
| ମୂଳଧାତୁ | ଅଣିଜନ୍ତ | ଅର୍ଥ | ଣିଜନ୍ତ ରୂପ |
|---|---|---|---|
| पठ् | पठति | ପଢ଼ୁଛି | पाठयति |
| गम् | गच्छति | ଯାଉଛି | गमयति |
| दृश् | पश्यति | ଦେଖୁଛି | दर्शयति |
| कृ | करोति | କରୁଛି | कारयति |
| हस् | हसति | ହସୁଛି | हासयति |
| भ्रम् | भ्रमति | ବୁଲୁଛି | भ्रामयति |
| ग्रह् | गृह्णाति | ଗ୍ରହଣ କରୁଛି | ग्राहयति |
| हन् | हन्ति | ମାରୁଛି | घातयति |
| नी | नयति | ନେଉଛି | नाययति |
| पा | पिबति | ପିଉଛି | पाययति |
| श्रु | शृणोति | ଶୁଣୁଛି | श्रावयति |
| स्मृ | स्मरति | ସ୍ମରଣ କରୁଛି | स्मारयति |
| रुद् | रोदिति | କାନ୍ଦୁଛି | रोदयति |
| नृत् | नृत्यति | ନାଚୁଛି | नर्तयति |
| भुज् | भुङ्क्ते | ଖାଉଛି | भोजयति |
କେତେକ ଆକାରାନ୍ତ ଧାତୁରେ ଣିଜନ୍ତରେ ‘पुक्’ (प्) ଆଗମ ହୁଏ —
| ଧାତୁ | लट् | लङ् | विध्यलिङ् | लोट् | लृट् |
|---|---|---|---|---|---|
| पठ् | पाठयति | अपाठयत् | पाठयेत् | पाठयतु | पाठयिष्यति |
| गम् | गमयति | अगमयत् | गमयेत् | गमयतु | गमयिष्यति |
| दृश् | दर्शयति | अदर्शयत् | दर्शयेत् | दर्शयतु | दर्शयिष्यति |
| कृ | कारयति | अकारयत् | कारयेत् | कारयतु | कारयिष्यति |
| नी | नाययति | अनाययत् | नाययेत् | नाययतु | नाययिष्यति |
| हन् | घातयति | अघातयत् | घातयेत् | घातयतु | घातयिष्यति |
| भुज् | भोजयति | अभोजयत् | भोजयेत् | भोजयतु | भोजयिष्यति |
💡 ଉତ୍ସ: BSE ଓଡ଼ିଶା ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ (संस्कृतव्याकरणप्रकाशः) — ଣିଜନ୍ତ ପ୍ରକରଣ (ପୃଷ୍ଠା ୭୪–୮୧)।
ମାଗଣା ଟିପ୍ପଣୀ, ନୂଆ ପାଠ ସମାଧାନ, ମଡେଲ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଅପଡେଟ୍ — ସିଧା ଆପଣଙ୍କ ଫୋନରେ।
WhatsAppରେ Follow କରନ୍ତୁ →