AllBoardSolutionFREE

उपदेशामृतम्

Upadeshamrutam · ଉପଦେଶାମୃତମ୍

ସଂସ୍କୃତ (संस्कृतसाहित्यमञ्जरी) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ · ଗଦ୍ୟଭାଗ ପ୍ରଥମ ପାଠ · ଟିପ୍ପଣୀ + ଅଭ୍ୟାସ + ୨୫ Quiz

📖 ପାଠ ପରିଚୟ: ‘उपदेशामृतम्’ ହେଉଛି ପ୍ରାଚୀନ ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦ (ବିଶେଷତଃ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ) ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ସଂଗୃହୀତ କେତେକ ସଦାଚାର-ଉପଦେଶର ସଙ୍କଳନ। ପ୍ରାଚୀନ ଗୁରୁକୁଳରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ସୂକ୍ତବାକ୍ୟ ଶିଖାଉଥିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଆଚରଣରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରେ। ଆଜିର ବିଜ୍ଞାନଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ରହିଛି।

ମୂଳ ପାଠ (मूलपाठः)

एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्ति। ऋतस्य पथा प्रेत। अहमनृतात् सत्यमुपैमि। श्रद्धया सत्यमाप्यते। माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः। वयं राष्ट्रे जागृयाम। मित्रस्य चक्षुषा समीक्षामहे। न स सखा यो न ददाति सख्ये। तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु। आरोह तमसो ज्योतिः। चरैवेति चरैवेति चरन् वै मधु विन्दति। विद्यामृतमश्नुते। सत्यं वद। धर्मं चर। स्वाध्यायान्मा प्रमदः। सत्यान्न प्रमदितव्यम्। धर्मान्न प्रमदितव्यम्। कुशलान्न प्रमदितव्यम्। भूत्यै न प्रमदितव्यम्। स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम्। देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्। मातृदेवो भव। पितृदेवो भव। आचार्यदेवो भव। अतिथिदेवो भव। यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि नो इतराणि। यान्यस्माकं सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि नो इतराणि। मा हिंसीः पुरुषान् पशूंश्च। मा गृधः कस्यस्विद् धनम्। उत्तिष्ठत। जाग्रत! प्राप्य वरान्निबोधत। एष आदेशः। एष उपदेशः। एषा वेदोपनिषत्। एतदनुशासनम्। एवमुपासितव्यम्॥

ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ (ଭାବାର୍ଥ)

एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्ति।ଗୋଟିଏ ପରମ ସତ୍ୟ (ଈଶ୍ୱର)କୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ऋतस्य पथा प्रेत। अहमनृतात् सत्यमुपैमि। श्रद्धया सत्यमाप्यते।ସତ୍ୟ (ଧର୍ମ)ର ମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ। ମୁଁ ମିଥ୍ୟାରୁ ସତ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः।ଭୂମି ମୋର ମାତା, ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର।
वयं राष्ट्रे जागृयाम। मित्रस्य चक्षुषा समीक्षामहे। न स सखा यो न ददाति सख्ये।ଆମେ ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଜାଗ୍ରତ ରହିବା। ଆମେ ମିତ୍ରର ଦୃଷ୍ଟିରେ (ବନ୍ଧୁଭାବରେ) ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ଯେ ବନ୍ଧୁକୁ କିଛି ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ।
तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु। आरोह तमसो ज्योतिः।ମୋର ମନ ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପ (କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଚିନ୍ତା)ଯୁକ୍ତ ହେଉ। ଅନ୍ଧକାର (ଅଜ୍ଞାନ)ରୁ ଆଲୋକ (ଜ୍ଞାନ) ଆଡ଼କୁ ଆରୋହଣ କର।
चरैवेति चरैवेति चरन् वै मधु विन्दति। विद्यामृतमश्नुते।“ଅଗ୍ରସର ହୁଅ, ଅଗ୍ରସର ହୁଅ” — ଗତିଶୀଳ (ପରିଶ୍ରମୀ) ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ମଧୁ (ସଫଳତା/ଅମୃତ) ଲାଭ କରେ। ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରେ।
सत्यं वद। धर्मं चर। स्वाध्यायान्मा प्रमदः।ସତ୍ୟ କୁହ। ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟୟନ)ରୁ ବିରତ ହୁଅ ନାହିଁ।
सत्यान्न... धर्मान्न... कुशलान्न... भूत्यै न... स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न... देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम्।ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, କୁଶଳ (ମଙ୍ଗଳକାର୍ଯ୍ୟ), ଉନ୍ନତି, ଅଧ୍ୟୟନ-ଅଧ୍ୟାପନ ତଥା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ-ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ — ଏହିସବୁରୁ ବିରତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
मातृदेवो भव। पितृदेवो भव। आचार्यदेवो भव। अतिथिदेवो भव।ମାତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ କର। ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ କର। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ କର। ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ କର।
यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि नो इतराणि। यान्यस्माकं सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि नो इतराणि।ଯେଉଁ କର୍ମ ନିନ୍ଦାରହିତ (ଦୋଷଶୂନ୍ୟ), ସେଗୁଡ଼ିକ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ (ଦୋଷଯୁକ୍ତ) ନୁହେଁ। ଆମର ଯେଉଁ ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ (ସୁଚରିତ), କେବଳ ତାହା ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।
मा हिंसीः पुरुषान् पशूंश्च। मा गृधः कस्यस्विद् धनम्।ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କର ନାହିଁ। କାହାର ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ କର ନାହିଁ।
उत्तिष्ठत। जाग्रत! प्राप्य वरान्निबोधत।ଉଠ। ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବୁଝ।
एष आदेशः। एष उपदेशः। एषा वेदोपनिषत्। एतदनुशासनम्। एवमुपासितव्यम्।ଏହା ଆଦେଶ। ଏହା ଉପଦେଶ। ଏହା ବେଦର ରହସ୍ୟ (ଉପନିଷଦ)। ଏହା ଅନୁଶାସନ। ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଶବ୍ଦାର୍ଥ (ଟିପ୍ପଣୀ)

ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ
एकं सत्ଏକମାତ୍ର ସତ୍ ତତ୍ତ୍ୱ (ପରମ ସତ୍ୟ)
बहुधाବହୁ ପ୍ରକାରରେ
ऋतस्यସତ୍ୟର (ଧର୍ମର)
पथाମାର୍ଗରେ
प्रेतଯାଅ (ଅଗ୍ରସର ହୁଅ)
अनृतात्ମିଥ୍ୟାରୁ
श्रद्धयाଆଦର/ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା
जागृयामଜାଗ୍ରତ ହେବା ଉଚିତ
चक्षुषाଦୃଷ୍ଟିରେ
सखा / सख्येମିତ୍ର / ବନ୍ଧୁକୁ (ସମ୍ପ୍ରଦାନ)
शिवसङ्कल्पम्ଶୁଭ ବିଚାରମୟ
तमसःଅନ୍ଧକାରରୁ (ଅଜ୍ଞାନରୁ)
ज्योतिःଆଲୋକ (ଜ୍ଞାନ)
चरैवेतिଅଗ୍ରସର ହୁଅ (चर + एव + इति)
मधुମଧୁ (ଅମୃତ, ସଫଳତା)
विद्यामृतमश्नुतेବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ଲାଭ କରେ
मा प्रमदः / प्रमदितव्यम्ବିରତ ହୁଅ ନାହିଁ / ବିରତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ
भूत्यैଉନ୍ନତି / ସମୃଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତ
अनवद्यानिନିନ୍ଦାରହିତ, ଦୋଷଶୂନ୍ୟ
सुचरितानिଉତ୍ତମ ଆଚରଣ (ଆଦର୍ଶ ଚରିତ)
मा हिंसीःହିଂସା କର ନାହିଁ
मा गृधःଲୋଭ କର ନାହିଁ
वरान्ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ
निबोधतବୁଝ / ଜାଣ

💡 ଏହି ପାଠର ଅଧିକାଂଶ ବାକ୍ୟ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦର ‘ଶିକ୍ଷାବଲ୍ଲୀ’ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ-ଉପନିଷଦରୁ ସଂଗୃହୀତ।

📲 ଆମ WhatsApp ଚ୍ୟାନେଲରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ

ମାଗଣା ଟିପ୍ପଣୀ, ନୂଆ ପାଠ ସମାଧାନ, ମଡେଲ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଅପଡେଟ୍ — ସିଧା ଆପଣଙ୍କ ଫୋନରେ।

WhatsAppରେ Follow କରନ୍ତୁ →