ଅଧ୍ୟାୟ ୯: ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ
Physical Science · Odisha Board Class 10 · 18 Questions · 16 Quiz
📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୯ — ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓର୍ଷ୍ଟେଡ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ତାର ପାଖରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚୁମ୍ବକ ସୂଚୀ ବିଚଳିତ ହୁଏ। ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଚୁମ୍ବକ ଚାରିପାଖର ପ୍ରଭାବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଗୁଣ: ① ଉତ୍ତର ଧ୍ରୁବ (N)ରୁ ବାହାରି ଦକ୍ଷିଣ ଧ୍ରୁବ (S)ରେ ପ୍ରବେଶ ② ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ ③ ଯେଉଁଠି ଘନ, ସେଠି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରବଳ।
ଡାହାଣ ହାତ ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଳି ନିୟମ: ତାରକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଳି ପ୍ରବାହ ଦିଗରେ ରଖିଲେ, ମୁଡ଼ିଥିବା ଅଙ୍ଗୁଳି କ୍ଷେତ୍ର ଦିଗ ଦେଖାଏ। ପ୍ୟାଚ (Solenoid): କୁଣ୍ଡଳୀ ଦେଇ ପ୍ରବାହ ଗଲେ ଏହା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାମ କରେ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ)।
ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ ତାର ଉପରେ ବଳ ଲାଗେ। ଏହି ବଳର ଦିଗ ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗ ବାମ ହାତ ନିୟମରୁ ମିଳେ।
ଜେନେରେଟର/ଡାଇନାମୋ: ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରେ (ମୋଟରର ଓଲଟା)। ଦିଗ ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗ ଡାହାଣ ହାତ ନିୟମରୁ। AC (ପ୍ରବାହ ଦିଗ ବାରମ୍ବାର ବଦଳେ) ଓ DC (ଏକ ଦିଗ) — ଘରକୁ AC ଆସେ।
ଘରକୁ ତିନି ତାର ଆସେ — ଫେଜ୍ (ଲାଲ/ବାଦାମୀ), ନ୍ୟୁଟ୍ରାଲ୍ (କଳା/ନୀଳ), ଅର୍ଥ (ସବୁଜ)। ଅର୍ଥ ତାର ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲିକ୍ ହେଲେ ମାଟିକୁ ପଠାଏ)। ସର୍ଟ ସର୍କିଟ୍ (ଫେଜ୍ ଓ ନ୍ୟୁଟ୍ରାଲ୍ ଛୁଇଁଲେ) ବା ଓଭରଲୋଡ୍ରେ ଫ୍ୟୁଜ୍ ତରଳି ପରିପଥ କାଟେ — ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ରୋକେ।
Get free daily notes, new chapter solutions, model question papers & exam updates — straight on your phone.
Follow on WhatsApp →