📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୫ — ରୋଗ ଓ ତାହାର ନିରାକରଣ (Disease & its Treatment): ଏହି ଟିପ୍ପଣୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଯେପରି ଶ୍ରେଣୀରେ ବୁଝାନ୍ତି ସେହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି।
ଅଧ୍ୟାୟ ୫ — ରୋଗ ଓ ତାହାର ନିରାକରଣ
📌 ୧. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (Health) କ'ଣ?
💡 ସଂଜ୍ଞା (W.H.O. ୧୯୪୮): ବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥତାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (Health) କୁହାଯାଏ — କେବଳ ରୋଗ ନ ଥିବା ନୁହେଁ। ରୋଗ (Disease) ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା।
⚠️ ସୁସ୍ଥ (Healthy) vs ନିରୋଗ (Disease-free): 'ନିରୋଗ' ହେଉଛି କେବଳ ରୋଗ ନ ଥିବା; 'ସୁସ୍ଥ' ହେଉଛି ଶାରୀରିକ + ମାନସିକ + ସାମାଜିକ ସବୁ ଦିଗରୁ ଭଲ ଥିବା। ତେଣୁ ନିରୋଗ ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ସୁସ୍ଥ ନ ହୋଇପାରେ।
👥 ୨. ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ
- ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (Personal): ପରିଷ୍କାର ଅଭ୍ୟାସ, ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ, ବ୍ୟାୟାମ, ବିଶ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା।
- ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (Community/Public): ସ୍ୱଚ୍ଛ ପାନୀୟ ଜଳ, ପରିମଳ, ଟୀକାକରଣ — ସମଗ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ।
ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧିତ — ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଲ ଥିଲେ (ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ) ବ୍ୟକ୍ତି ସୁସ୍ଥ ରହିବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼େ।
🦠 ୩. ରୋଗର ପ୍ରକାରଭେଦ
| ଆଧାର | ପ୍ରକାର |
|---|
| ସମୟ | ଆକ୍ୟୁଟ (Acute): ହଠାତ୍, ଅଳ୍ପ ସମୟ (ସର୍ଦ୍ଦି, କାଶ)। କ୍ରୋନିକ୍ (Chronic): ଦୀର୍ଘକାଳୀନ (ଯକ୍ଷ୍ମା, ମଧୁମେହ) |
| ବିସ୍ତାର | ସଂକ୍ରାମକ (Infectious): ରୋଗାଣୁ ଦ୍ୱାରା, ଜଣଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ୟକୁ ଯାଏ। ଅଣସଂକ୍ରାମକ (Non-infectious): ବିସ୍ତାର ହୁଏ ନାହିଁ (ମଧୁମେହ, ହୃଦ୍ରୋଗ) |
ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରକ (Pathogens)
| କାରକ | ରୋଗ |
|---|
| ଭାଇରସ୍ (Virus) | ପୋଲିଓ, ଏଡସ୍, ଜଳାତଙ୍କ, ହେପାଟାଇଟିସ୍ |
| ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (Bacteria) | ଯକ୍ଷ୍ମା (TB), ଟାଇଫଏଡ୍, କଲେରା |
| କବକ (Fungus) | ଚର୍ମରୋଗ (ଦାଦ) |
| ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ | ମ୍ୟାଲେରିଆ (ପ୍ଲାସମୋଡିୟମ୍) |
| କୃମି (Worm) | ଫାଇଲେରିଆ, ଅନ୍ତକୃମି |
➡️ ୪. ରୋଗ ବିସ୍ତାରର ମାଧ୍ୟମ (Transmission)
- ବାୟୁ ବାହିତ (Airborne): ଯକ୍ଷ୍ମା, ସର୍ଦ୍ଦିକାଶ
- ଜଳ ବାହିତ (Waterborne): କଲେରା, ଟାଇଫଏଡ୍, ହେପାଟାଇଟିସ୍-A
- ବାହକ/ভেক্টର (Vector): ମ୍ୟାଲେରିଆ (ମଶା), ଫାଇଲେରିଆ
- ସଂସର୍ଗ (Contact): ଚର୍ମରୋଗ; ରକ୍ତ (Blood): ହେପାଟାଇଟିସ୍-B, ଏଡସ୍
💊 ୫. ଚିକିତ୍ସା (Treatment)
- ସାଧାରଣ (General/Symptomatic): ଲକ୍ଷଣ କମାଇବା — ଜ୍ୱର ପାଇଁ ଔଷଧ, ବିଶ୍ରାମ, ତରଳ ଖାଦ୍ୟ।
- ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ (Specific): ରୋଗାଣୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା — ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ପାଇଁ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍।
🧠 ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ଭାଇରସ୍କୁ କାହିଁକି ମାରେ ନାହିଁ? ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର କୋଷଭିତ୍ତି, ପ୍ରୋଟିନ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ବା ଚୟାପଚୟ ପଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ଭାଇରସ୍ର ନିଜର କୋଷଗଠନ ବା ଚୟାପଚୟ ନାହିଁ (ଏହା ଆଶ୍ରୟ କୋଷ ଭିତରେ ବଢ଼େ), ତେଣୁ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ। ଭାଇରସ୍ ପାଇଁ ଆଣ୍ଟିଭାଇରାଲ୍ ଔଷଧ ଦରକାର।
🛡️ ୬. ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଟୀକାକରଣ (Immunity & Vaccination)
ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି (Immunity): ଶରୀରର ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବା କ୍ଷମତା। ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ — ସନ୍ତୁଳିତ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ, ପରିଷ୍କାର ଅଭ୍ୟାସ, ବ୍ୟାୟାମ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବିଶ୍ରାମ ଓ ଟୀକାକରଣ।
💡 ଟୀକାକରଣ (Vaccination): ମୃତ/ଦୁର୍ବଳ ରୋଗାଣୁକୁ ଶରୀରରେ ଦେଲେ ଶରୀର ଆଣ୍ଟିବଡି ତିଆରି କରେ ଓ ପରେ ସେହି ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିରୋଧକ ହୁଏ।
ରୋଗ ନିବାରଣ (Prevention) ଚିକିତ୍ସା ଅପେକ୍ଷା ଭଲ — ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ, ପରିମଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ଓ ଟୀକାକରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଏଡ଼ାଯାଇପାରେ।
🏥 ୭. କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ରୋଗ
| ରୋଗ | କାରକ | ନିବାରଣ |
|---|
| ଟାଇଫଏଡ୍ | ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି (ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ) | ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ଟୀକା |
| ପୋଲିଓ | ପୋଲିଓ ଭାଇରସ୍ (ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ୍) | ପୋଲିଓ ଟୀକା (OPV) |
| ଯକ୍ଷ୍ମା (TB) | ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ୍ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ୍ | BCG ଟୀକା, DOTS |
| ଜଳାତଙ୍କ (Rabies) | ରେବିସ୍ ଭାଇରସ୍ (କୁକୁର କାମୁଡ଼ା) | ARV ଟୀକା (HDCV) |
| ଏଡସ୍ (AIDS) | HIV ଭାଇରସ୍ | ସଚେତନତା, ସୁରକ୍ଷା |
| ମ୍ୟାଲେରିଆ | ପ୍ଲାସମୋଡିୟମ୍ (ମଶା ବାହକ) | ମଶା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, କୁଇନାଇନ୍ |
📍 ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ: ଭାରତ ସରକାର ୧୯୯୫ ମସିହାରେ ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କଲେ — ୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ପୋଲିଓ ଟୀକା (ମୁହଁ ଦେଇ) ଦେବା।
ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ — ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର
1ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସଂଜ୍ଞା କ'ଣ? ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କିପରି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ସଂଜ୍ଞା (WHO): ବ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସ୍ଥତାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ସମ୍ବନ୍ଧ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (ପରିଷ୍କାର ଅଭ୍ୟାସ, ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ) ଓ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ, ପରିମଳ, ଟୀକାକରଣ) ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଉଦାହରଣ — ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଘର ପରିଷ୍କାର ରଖିଲେ ବି ଯଦି ଗାଁର ନାଳ ଅପରିଷ୍କାର ରହେ ଓ ମଶା ବଢ଼େ, ତେବେ ସେ ମ୍ୟାଲେରିଆରେ ପଡ଼ିପାରେ। ଆଉ ଗୋଟିଏ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗୀ ଥିଲେ ପୁରା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ରୋଗ ଫଇଲିପାରେ। ତେଣୁ ବ୍ୟକ୍ତି ସୁସ୍ଥ ରହିବାକୁ ହେଲେ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ରହିବା ଦରକାର।
2ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀ/ନର୍ସ/ଡାକ୍ତର ଅନେକ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂସର୍ଗରେ ଆସି ମଧ୍ୟ କାହିଁକି କ୍ୱଚିତ୍ ରୋଗ ହୁଅନ୍ତି?
ବାରମ୍ବାର ରୋଗାଣୁ ସଂସର୍ଗରେ ଆସିବା ଓ ଟୀକାକରଣ ହେତୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ସେହି ରୋଗାଣୁ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଣ୍ଟିବଡି (ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି) ତିଆରି ହୋଇଯାଇଥାଏ। ଏହାଛଡ଼ା ସେମାନେ ମାସ୍କ, ଗ୍ଲୋଭସ୍, ସାନିଟାଇଜର ଆଦି ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏଣୁ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ୱଚିତ୍ ରୋଗ ହୁଏ।
3ରୋଗର ପ୍ରକାର ଭେଦ ଲେଖ। ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରଣ କ'ଣ ହୋଇପାରେ, ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।
ରୋଗର ପ୍ରକାର:
• ସମୟ ଅନୁସାରେ — ଆକ୍ୟୁଟ (ହଠାତ୍, ଅଳ୍ପ ସମୟ) ଓ କ୍ରୋନିକ୍ (ଦୀର୍ଘକାଳୀନ)।
• ବିସ୍ତାର ଅନୁସାରେ — ସଂକ୍ରାମକ (ଫଇଲେ) ଓ ଅଣସଂକ୍ରାମକ (ଫଇଲେ ନାହିଁ)।
ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗର କାରଣ (ରୋଗାଣୁ):
• ଭାଇରସ୍ — ପୋଲିଓ, ଏଡସ୍
• ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ — ଯକ୍ଷ୍ମା, ଟାଇଫଏଡ୍
• କବକ — ଚର୍ମରୋଗ (ଦାଦ)
• ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ — ମ୍ୟାଲେରିଆ
• କୃମି — ଫାଇଲେରିଆ
4ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, କିନ୍ତୁ ଭାଇରସ୍କୁ କାହିଁକି ପାରେ ନାହିଁ?
ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୈବ-ଗଠନ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା — ଯଥା କୋଷଭିତ୍ତି ନିର୍ମାଣ, ପ୍ରୋଟିନ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ବା ଚୟାପଚୟ ପଥକୁ ବାଧା ଦେଇ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ ମାରିଦିଏ।
କିନ୍ତୁ ଭାଇରସ୍ର ନିଜସ୍ୱ କୋଷ ଗଠନ ବା ଚୟାପଚୟ ଯନ୍ତ୍ର ନାହିଁ — ଏହା ଆଶ୍ରୟ (host) କୋଷ ଭିତରେ ପଶି ସେହି କୋଷର ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ବଢ଼େ। ତେଣୁ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ ପାଇଁ ଭାଇରସ୍ରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ଭାଇରସ୍ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଣ୍ଟିଭାଇରାଲ୍ ଔଷଧ ଦରକାର।
5ରୋଗୀର ଚିକିତ୍ସା ନିମନ୍ତେ କି କି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ, ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଚିକିତ୍ସା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର —
(୧) ସାଧାରଣ/ଲକ୍ଷଣ ଆଧାରିତ (Symptomatic): ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ (ଜ୍ୱର, ଯନ୍ତ୍ରଣା) କମାଇବା ଓ ବିଶ୍ରାମ, ତରଳ ଖାଦ୍ୟ, ପୁଷ୍ଟି ଯୋଗାଇବା। ଉଦାହରଣ — ଜ୍ୱର ପାଇଁ ପାରାସିଟାମଲ୍।
(୨) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ (Specific): ରୋଗର କାରକକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା। ଉଦାହରଣ — ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ରୋଗ (ଟାଇଫଏଡ୍) ପାଇଁ ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍, ମ୍ୟାଲେରିଆ ପାଇଁ କୁଇନାଇନ୍, ଡାଇରିଆ ପାଇଁ O.R.S.।
6ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କ'ଣ? ଶରୀରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି କିପରି ବଢ଼ାଯାଇପାରିବ?
ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧକ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Immunity): ଶରୀରର ରୋଗାଣୁ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ି ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା କ୍ଷମତା।
ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ:
(୧) ସନ୍ତୁଳିତ ଓ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ (ପ୍ରୋଟିନ, ଭିଟାମିନ୍)।
(୨) ନିୟମିତ ଟୀକାକରଣ।
(୩) ପରିଷ୍କାର-ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ।
(୪) ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବିଶ୍ରାମ-ନିଦ।
(୫) ମାନସିକ ଚାପ କମାଇବା।
7ଟାଇଫଏଡ୍ ରୋଗର କାରଣ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ନିବାରଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।
କାରଣ: ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି (Salmonella typhi) ନାମକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ; ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପେ।
ଲକ୍ଷଣ: ଲଗାତାର ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, ଦୁର୍ବଳତା, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କ୍ଷୁଧାମାନ୍ଦ୍ୟ।
ନିବାରଣ: ସ୍ୱଚ୍ଛ ପାନୀୟ ଜଳ ପିଇବା, ଖାଦ୍ୟ ଢାଙ୍କି ରଖିବା, ହାତ ଧୋଇବା, ଟାଇଫଏଡ୍ ଟୀକା ନେବା।
8ପୋଲିଓ ରୋଗର କାରଣ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ନିବାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
କାରଣ: ପୋଲିଓ ଭାଇରସ୍ (ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ୍); ଦୂଷିତ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପେ, ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଶିଶୁଙ୍କୁ ହୁଏ।
ଲକ୍ଷଣ: ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧା, ବାନ୍ତି; ଗୁରୁତର ଅବସ୍ଥାରେ ଗୋଡ଼/ହାତର ମାଂସପେଶୀ ପକ୍ଷାଘାତ (ପଙ୍ଗୁତା)।
ନିବାରଣ: ପୋଲିଓ ଟୀକା (ମୁହଁ ଦେଇ OPV ଡ୍ରପ୍), ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ।
9ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
(କ) ଗୋଷ୍ଠୀଗତ vs ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ: ଗୋଷ୍ଠୀଗତ = ସମଗ୍ର ସମାଜର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ (ପରିମଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ); ବ୍ୟକ୍ତିଗତ = ଗୋଟିଏ ବ୍ୟକ୍ତିର ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ।
(ଖ) ସୁସ୍ଥ vs ନିରୋଗ: ସୁସ୍ଥ = ଶାରୀରିକ+ମାନସିକ+ସାମାଜିକ ସବୁ ଦିଗରୁ ଭଲ; ନିରୋଗ = କେବଳ ରୋଗ ନ ଥିବା।
(ଗ) ଆକ୍ୟୁଟ vs କ୍ରୋନିକ୍: ଆକ୍ୟୁଟ = ହଠାତ୍ ଓ ଅଳ୍ପ ସମୟର (ସର୍ଦ୍ଦି); କ୍ରୋନିକ୍ = ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଲେ (ଯକ୍ଷ୍ମା)।
(ଘ) ସଂକ୍ରାମକ vs ଅଣସଂକ୍ରାମକ: ସଂକ୍ରାମକ = ରୋଗାଣୁ ଦ୍ୱାରା, ଫଇଲେ (ଟାଇଫଏଡ୍); ଅଣସଂକ୍ରାମକ = ଫଇଲେ ନାହିଁ (ମଧୁମେହ)।
(ଙ) ସାଧାରଣ vs ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା: ସାଧାରଣ = ଲକ୍ଷଣ କମାଇବା; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ = କାରକ ରୋଗାଣୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା।
(ଚ) ଆନେରକ୍ସିଆ ନରଭୋସା vs ବୁଲିମିଆ ନରଭୋସା: ଉଭୟ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗମ୍ଭୀର ମାନସିକ-ଶାରୀରିକ ବିକାର। ଆନେରକ୍ସିଆ ନରଭୋସାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓଜନ ବଢ଼ିବା ଭୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଅତ୍ୟଧିକ କମାଇ ଦିଅନ୍ତି; ବୁଲିମିଆ ନରଭୋସାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଇବା ପରେ ତାହା ପୁଣି ବାହାର କରିଦେବାର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏ ଦୁଇଟି ଯାକ ଗମ୍ଭୀର ଅବସ୍ଥା ଓ ଏଥିପାଇଁ ଡାକ୍ତରୀ ତଥା ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।
10ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ।
(କ) ରୋଗ ଚିହ୍ନିବା: ଶରୀରର ଲକ୍ଷଣ (ଜ୍ୱର, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଦୁର୍ବଳତା, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ) ଦେଖି ରୋଗ ଚିହ୍ନାଯାଏ।
(ଖ) ମଳ-ମୂତ୍ର-ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କାହିଁକି: ରୋଗର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରକ (ରୋଗାଣୁ) ଚିହ୍ନଟ କରି ଠିକ୍ ଚିକିତ୍ସା ଦେବା ପାଇଁ।
(ଗ) ରୋଗର ସହାୟକ କାରଣ: ଯେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ରୋଗ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ — ଯଥା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅପପୁଷ୍ଟି, ଅପରିଷ୍କାର ପରିବେଶ, ପରିମଳ ଅଭାବ।
(ଘ) ଟୀକାକରଣ ସଫଳତା: ଅଧିକରୁ ଅଧିକ (ସମସ୍ତ) ଲୋକଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା, ସଠିକ୍ ସଂରକ୍ଷଣ (କୋଲ୍ଡ ଚେନ୍) ଓ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଟୀକା ଦେବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
(ଙ) ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ ଆରମ୍ଭ: ଭାରତ ସରକାର ୧୯୯୫ ମସିହାରେ।
(ଚ) ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ: ୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ମୁହଁ ଦେଇ ପୋଲିଓ ଟୀକା ଦେବା ଏକ ବ୍ୟାପକ ଅଭିଯାନ।
(ଛ) ଜଳାତଙ୍କରେ ପାଣିକୁ ଭୟ: ରେବିସ୍ ଭାଇରସ୍ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ଯାହାଫଳରେ ପାଣି ଗିଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ତୀବ୍ର ଗଳା-ମାଂସପେଶୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ସଙ୍କୋଚନ ହୁଏ (hydrophobia)।
11ପୂରା ନାମ ଲେଖ।
(କ) HDCV = Human Diploid Cell Vaccine (ମାନବ ଡିପ୍ଲୋଏଡ୍ କୋଷ ଟୀକା — ଜଳାତଙ୍କ ପାଇଁ)।
(ଖ) AIDS = Acquired Immuno Deficiency Syndrome।
(ଗ) HIV = Human Immunodeficiency Virus।
12ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।
(କ) ହେପାଟାଇଟିସ୍ ରୋଗୀର ରକ୍ତରେ ବିଲିରୁବିନ୍ ମାତ୍ରା ବଢ଼ିଯାଇଥାଏ।
(ଖ) ଟାଇଫଏଡ୍ ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥାଏ।
(ଗ) ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ୍ ଟ୍ୟୁବରକୁଲୋସିସ୍ ଯକ୍ଷ୍ମା (TB) ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
(ଘ) ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଲିଓ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ W.H.O. ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।
13'କ' ସ୍ତମ୍ଭ ସହ 'ଖ' ସ୍ତମ୍ଭ ଯୋଗ କର।
ଜଳବାହିତ ରୋଗ → ହେପାଟାଇଟିସ୍-A।
ସ୍ପର୍ଶ ଜନିତ ରୋଗ → ଯାଦୁ (ଚର୍ମରୋଗ)।
ବାୟୁବାହିତ ରୋଗ → ଯକ୍ଷ୍ମା।
ରକ୍ତ ଜନିତ ରୋଗ → ହେପାଟାଇଟିସ୍-B।
(‘ପଲ୍ସ ପୋଲିଓ’ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଏହା କାହା ସହ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ।)
14ପ୍ରଥମ ଯୋଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଡ଼ିର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।
(କ) ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ରୋଗ : ଆକ୍ୟୁଟ :: ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗ : କ୍ରୋନିକ୍।
(ଖ) ଚର୍ମରୋଗ : କବକ :: ଏଡସ୍ : ଭାଇରସ୍ (HIV)।
(ଗ) ସାଲମୋନେଲା ଟାଇଫି : ଟାଇଫଏଡ୍ :: ଏଣ୍ଟେରୋଭାଇରସ୍ : ପୋଲିଓ।
(ଘ) O.R.S. : ଡାଇରିଆ :: କୁଇନାଇନ୍ : ମ୍ୟାଲେରିଆ।
15ଔଷଧ ବ୍ୟବହାରରେ କି କି ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା?
(୧) କେବଳ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଔଷଧ ସେବନ କର — ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।
(୨) ଠିକ୍ ମାତ୍ରା (dose) ଓ ଠିକ୍ ସମୟରେ ନିଅ।
(୩) ଆଣ୍ଟିବାଇଓଟିକ୍ କୋର୍ସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର (ମଝିରୁ ବନ୍ଦ କରନାହିଁ)।
(୪) ଔଷଧର ଅବଧି-ପାର (Expiry date) ଦେଖ।
(୫) ଔଷଧକୁ ଶୁଷ୍କ, ଥଣ୍ଡା ଓ ପିଲାଙ୍କ ପହଞ୍ଚ ବାହାରେ ରଖ।
(୬) ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଜଣାଅ।