Chapter 3: Tissue System

📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୩ — ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ର (Tissue System): ଏହି ଟିପ୍ପଣୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଯେପରି ଶ୍ରେଣୀରେ ବୁଝାନ୍ତି ସେହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି — ବହି ଖୋଲିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

ଅଧ୍ୟାୟ ୩ — ଟିସୁ ତନ୍ତ୍ର

📌 ୧. ଟିସୁ କ'ଣ?

ସଂଗଠନ ସ୍ତର: କୋଷ → ଟିସୁ → ଅଙ୍ଗ (Organ) → ଅଙ୍ଗ ସଂସ୍ଥାନ (Organ System) → ଜୀବ। ଏକକୋଷୀ ଜୀବ (ଆମିବା)ରେ ଗୋଟିଏ କୋଷ ହିଁ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ବହୁକୋଷୀ ଜୀବରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଟିସୁ ଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି (କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭାଜନ)।

ଟିସୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ଉଭିଦ ଟିସୁ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ। ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ କୋଷ ଭିତ୍ତି ନ ଥିବାରୁ ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁର ଗଠନ ଉଭିଦ ଟିସୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

🌱 ୨. ଉଭିଦ ଟିସୁ (Plant Tissue)

ଉଭିଦ ଟିସୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର —

(କ) ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ ଟିସୁ (Meristematic / ବିଭାଜନକ୍ଷମ ଟିସୁ)

ଏହି ଟିସୁର କୋଷ ସବୁବେଳେ ବିଭାଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ। କୋଷ ଛୋଟ, ପତଳା କୋଷଭିତ୍ତି, ବଡ଼ ନ୍ୟଷ୍ଟି, ରସଧାନୀ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଛୋଟ।

• ଅଗ୍ର ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Apical): ମୂଳ ଓ କାଣ୍ଡର ଅଗ୍ରଭାଗରେ — ଲମ୍ବ/ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି କରାଏ।
• ଅନ୍ତର୍ବେଶୀ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Intercalary): ପର୍ବସନ୍ଧି/ପତ୍ର ମୂଳରେ।
• ପାର୍ଶ୍ୱ ମେରିଷ୍ଟେମ୍ (Lateral): କାଣ୍ଡ/ମୂଳ ପାର୍ଶ୍ୱରେ — ବେଧ (ମୋଟେଇ) ବୃଦ୍ଧି କରାଏ।

(ଖ) ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ (Permanent Tissue)

ମେରିଷ୍ଟେମାଟିକ୍ କୋଷ ବିଭାଜନ ବନ୍ଦ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ସ୍ଥାୟୀ ଟିସୁ ହୁଏ। ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାର —

୧. ସରଳ ଟିସୁ (Simple) — ଏକା ପ୍ରକାର କୋଷ:

୨. ଜଟିଳ ଟିସୁ (Complex) — ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଷ ମିଶି ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଦୁଇ ପ୍ରକାର —

🐾 ୩. ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ (Animal Tissue)

ପ୍ରାଣୀ ଟିସୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାର —

(କ) ଏପିଥେଲିୟଲ୍ / ଆବରଣୀ ଟିସୁ (Epithelial)

ଶରୀର ଓ ଅଙ୍ଗର ବାହ୍ୟ/ଅନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଠକୁ ଢାଙ୍କେ; ସୁରକ୍ଷା, କ୍ଷରଣ (secretion) ଓ ଶୋଷଣ (absorption) କରେ। ପ୍ରକାର —

• ଆଁଶାକାର / ସ୍କ୍ୱାମସ୍ (Squamous): ପତଳା, ଚେପ୍‌ଟା — ଫୁସ୍‌ଫୁସର କୋଟରିକା (alveoli)ରେ
• ଘନାକାର / କ୍ୟୁବଏଡାଲ୍ (Cuboidal): ଉଚ୍ଚତା ≈ ପ୍ରସ୍ଥ (ସମାନ) — ଗ୍ରନ୍ଥି, ବୃକ୍‌କ ନଳିକା
• ସ୍ତମ୍ଭାକାର / କଲମନାର (Columnar): ଲମ୍ବା — ଅନ୍ତନଳୀ ଆସ୍ତରଣ
• ସିଲିଆଯୁକ୍ତ (Ciliated): ପୃଷ୍ଠରେ ସିଲିଆ — ମ୍ୟୁକସ/ପଦାର୍ଥ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ
• ବହୁସ୍ତର / ଷ୍ଟ୍ରାଟିଫାଏଡ୍ (Stratified): ଅନେକ ସ୍ତର — ଚର୍ମ

(ଖ) ସଂଯୋଜକ / କନେକ୍ଟିଭ ଟିସୁ (Connective)

ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଓ ଟିସୁକୁ ଯୋଡ଼େ, ସହାୟତା ଓ ପରିବହନ କରେ। କୋଷ କମ୍, ଆନ୍ତଃକୋଷୀୟ ପଦାର୍ଥ (Matrix) ବେଶୀ। ପ୍ରକାର —

(ଗ) ପେଶୀ / ମସ୍କୁଲାର ଟିସୁ (Muscular)

(ଘ) ସ୍ନାୟୁ / ନର୍ଭସ୍ ଟିସୁ (Nervous)

ଏହାର ଗାଠନିକ ଓ କ୍ରିୟାମକ ଏକକ ନ୍ୟୁରନ୍ (Neuron)। ସ୍ନାୟବିକ ଆବେଗ (nerve impulse) ବହନ କରେ। କୋଷପିଣ୍ଡ (cell body), ସରୁ ଶାଖା ଡେଣ୍ଡ୍ରାଇଟ୍ (Dendrite) ଓ ଲମ୍ବା ତନ୍ତୁ ଆକ୍‌ସନ୍ (Axon) ଥାଏ।

🩸 ୪. ରକ୍ତ ଓ ରକ୍ତ କଣିକା

• ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC): ନ୍ୟଷ୍ଟିବିହୀନ (ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀରେ); ଅମ୍ଳଜାନ ବହନ; ଆୟୁଷ ≈ ୧୨୦ ଦିନ।
• ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକା (WBC): ନ୍ୟଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ; ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ; ଆୟୁଷ ଅଳ୍ପ ଦିନ।

WBCର ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ: (୧) କଣିକାଯୁକ୍ତ (Granulocyte) — ନିଉଟ୍ରୋଫିଲ୍, ଇଓସିନୋଫିଲ୍, ବେସୋଫିଲ୍; (୨) କଣିକାବିହୀନ (Agranulocyte) — ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍, ମୋନୋସାଇଟ୍।