Chapter 2 (Lesson 1): Development of Fascism & Nazism — Towards a New World 1919-1945
ଇତିହାସ (History) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ · ଟିପ୍ପଣୀ + ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ସମାଧାନ + ୨୫ Quiz
📖 ଫାସୀବାଦ ଓ ନାଜିବାଦର ବିକାଶ: ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଅର୍ଥନୈତିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା, ଇଟାଲୀରେ ମୁସୋଲିନୀ ଓ ଫାସୀବାଦ, ଜର୍ମାନୀରେ ହିଟ୍ଲର ଓ ନାଜିବାଦ ତଥା 'ମୋ କାମ୍ପ' ବିଷୟରେ ଏହି ପାଠରେ ଜାଣିବା।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅଭୂତପୂର୍ବ ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା — ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଜନଜାଗରଣ। ଯୁଦ୍ଧ ପରେ କଳକାରଖାନା ବନ୍ଦ ହୋଇ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରମିକ ବେକାର ହୋଇଗଲେ; ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିଲା; ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଚଳ ହେଲା; ଲୋକମାନେ ସଞ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ହରାଇଲେ।
ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ବେକାରି ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ଶ୍ରମିକମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ; ସମାଜବାଦୀ ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ୟ — ବିପ୍ଳବ ଦ୍ୱାରା ରାଜତନ୍ତ୍ର ଲୋପ କରି ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ଜମିଦାର, ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଶିଳ୍ପପତିମାନେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ତଥା ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେଲେ — ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଫାସୀବାଦୀ ଶକ୍ତି କୁହାଗଲା। ପ୍ରଥମେ ଇଟାଲୀ ଓ ଜର୍ମାନୀରେ ଏହାର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା।
ଇଟାଲୀ ଉପନିବେଶ ଆଶାରେ ମିତ୍ରଶକ୍ତି ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ୟାରିସ୍ ଶାନ୍ତି ସମ୍ମିଳନୀରୁ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଲା; ବିଜୟୀ ଭାବେ ତାହାର ଅହମିକା ରହିଲା ନାହିଁ, ଜାତୀୟ ସମ୍ମାନ ହାନି ଘଟିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି, ଶ୍ରମିକ ଅଶାନ୍ତି, ଧର୍ମଘଟ ଓ ହିଂସାକାଣ୍ଡରେ ଦେଶ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲା। ଶିଳ୍ପପତି, ପୁଞ୍ଜିପତି, ଜମିଦାରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଫାସୀବାଦୀ ଦଳକୁ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ।
ଫାସୀବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନର କର୍ଣ୍ଣଧାର ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନୀ (Benito Mussolini)। ୧୮୮୩ରେ ଇଟାଲୀର ରୋମାନାରେ ଜନ୍ମ; ପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ସୈନିକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁଦ୍ଧଫେରନ୍ତା ବେକାର ସୈନିକ, ଦେଶଭକ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଗଢ଼ିଲେ — ଏହା ଫାସୀବାଦୀ ଦଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
୧୯୨୧ ନିର୍ବାଚନରେ କୌଣସି ଦଳ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ପାଇଲା ନାହିଁ। ବଳପୂର୍ବକ କ୍ଷମତା ଅଧିକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁସୋଲିନୀ ୧୯୨୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ରେ ଅନୁଗାମୀଙ୍କ ସହ ରାଜଧାନୀ ରୋମ୍ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ (March on Rome)। ଭୟଭୀତ ରାଜା ତୃତୀୟ ଭିକ୍ଟର ଇମାନୁଏଲ୍ ତାଙ୍କୁ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ୧୯୨୨ ଅକ୍ଟୋବର ୨୯ରେ ମୁସୋଲିନୀ ଇଟାଲୀର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
ଇଟାଲୀ ପରି ଜର୍ମାନୀରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି, ଧର୍ମଘଟ, ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲା। ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ଓ ଭର୍ସାଇ ସନ୍ଧିର କଠୋର ଅପମାନଜନକ ସର୍ତ୍ତ ଯୋଗୁଁ ଜର୍ମାନ ଜାତି ମର୍ମାହତ ହେଲା।
ଆଡଲ୍ଫ୍ ହିଟ୍ଲର (Adolf Hitler) ୧୮୮୯ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦ରେ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ ଦେଶରେ ଜର୍ମାନ୍ ଭାଷୀ ଅଧିବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀ ତରଫରୁ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ୧୯୧୯ରେ 'ଶ୍ରମଜୀବୀ ଦଳ' ନାମକ ଗୋଟିଏ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦଳରେ ଯୋଗ ଦେଲେ; ୧୯୨୧ରେ ଦଳର ନେତା ହୋଇ ନୂତନ ନାମ ଦେଲେ 'ଜାତୀୟ ସମାଜବାଦୀ ଜର୍ମାନ ଶ୍ରମିକ ଦଳ' (National Socialist German Workers' Party) — ଏହା ନାଜି ଦଳ ଓ ନୀତି ନାଜିବାଦ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା।
୧୯୨୩ରେ ବଳପୂର୍ବକ କ୍ଷମତା ଦଖଲ ଚେଷ୍ଟାରେ ବିଫଳ ହୋଇ ହିଟ୍ଲର କାରାଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଲେ। ଜେଲରେ ଥିବାବେଳେ 'ମୋ କାମ୍ପ' (Mein Kampf) ବା 'ମୋର ସଂଘର୍ଷ' ପୁସ୍ତକ ରଚନା କଲେ — ଏଥିରେ ନାଜି ଦଳର ଆଦର୍ଶ, ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଉଗ୍ର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ପୁଞ୍ଜିପତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ବାଗ୍ମିତା, ଭର୍ସାଇ ଅପମାନର ପ୍ରତିଶୋଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜର୍ମାନୀ ଗଠନ ଓ ବେକାରଙ୍କୁ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଯୋଗୁଁ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ।
୧୯୩୩ ନିର୍ବାଚନରେ ନାଜି ଦଳ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ହୋଇ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗ ହିଟ୍ଲରଙ୍କୁ ଚାନସେଲର (ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ) ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ହିଣ୍ଡେନ୍ବର୍ଗଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ହିଟ୍ଲର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଚାନସେଲର ଉଭୟଙ୍କ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଲେ → ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ, ଶାସନମୁଖ୍ୟ ଓ ସାମରିକ ବିଭାଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତା ତଥା ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ସର୍ବମୟ କର୍ତ୍ତା ହେଲେ।
ମାଗଣା ଟିପ୍ପଣୀ, ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାଧାନ, ମଡେଲ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଅପଡେଟ୍ — ସିଧା ଆପଣଙ୍କ ଫୋନରେ।
WhatsAppରେ Follow କରନ୍ତୁ →