Chapter 1 (Lesson 3): Russian Revolution — Causes and Consequences
ଇତିହାସ (History) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ · ଟିପ୍ପଣୀ + ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ସମାଧାନ + ୨୫ Quiz
📖 ରୁଷ ବିପ୍ଳବ (୧୯୧୭): ଏହି ପାଠରେ ଆମେ ବିପ୍ଳବର କାରଣ (ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ଶାସନ, ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବୈଷମ୍ୟ, କାର୍ଲ ମାର୍କ୍ସ, ଦଳ ଗଠନ, ରକ୍ତାକ୍ତ ରବିବାର, ରାସ୍ପୁଟିନ୍, WWI ପରାଜୟ), ଫେବ୍ରୁଆରୀ ବିପ୍ଳବ ଓ ଅକ୍ଟୋବର ବିପ୍ଳବ, ଲେନିନ୍ଙ୍କ ଭୂମିକା ଏବଂ ବିପ୍ଳବର ରାଜନୈତିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ-ସାମାଜିକ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପରିଣାମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
୧୭୮୯ ଫରାସୀ ବିପ୍ଳବ ପରେ ୧୯୧୭ର ରୁଷ ବିପ୍ଳବ ପୃଥିବୀର ଏକ ବୈପ୍ଳବିକ ଘଟଣା; ଏହା ସାମ୍ୟବାଦ, ସମାଜବାଦ ଓ ସମତାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାରଣ କଲା।
ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଜାର୍ (ରୁଷ ସମ୍ରାଟ)ଙ୍କ ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ। ବିନା ବିଚାରେ ଯେ କୌଣସି ଲୋକକୁ ବନ୍ଦୀ ବା ସାଇବେରିଆକୁ ନିର୍ବାସନ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର (୧୮୫୫-୮୧) ୧୮୬୧ରେ ଦାସତ୍ୱ ମୋଚନ ରାଜାଜ୍ଞା (Edict of Emancipation) ଘୋଷଣା କରି କୃଷିଭୃତ୍ୟ (Serf)ଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ — 'ମୁକ୍ତିଦାତା ଜାର୍'। ଶେଷ ଜାର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିକୋଲାସ (୧୮୯୪-୧୯୧୭) ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଧାର୍ମିକ ହେଲେ ହେଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ → ଜନଅସନ୍ତୋଷ → ବିପ୍ଳବ।
ରୁଷ ସମାଜ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ — 'ଥଲାବାଲା' (ଧନିକ-ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ଜାର୍ଙ୍କ ସମର୍ଥକ, ସମସ୍ତ ଜମିର ମାଲିକ) ଓ 'ନ ଥଲାବାଲା' (କୃଷକ ଓ ଶ୍ରମିକ)। ଶ୍ରମିକମାନେ ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ବସ୍ତିରେ ରହି 'ଭୋଦ୍କା' ନିଶାରେ ଆସକ୍ତ। ଜାର୍ ସରକାର ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ କିଛି କଲେ ନାହିଁ → ଶ୍ରେଣୀ ସଂଘର୍ଷ।
କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ, ଅଧିକାଂଶ ଗରିବ ଓ ସର୍ବହରା। ଜମି ଠିକ୍ ବଣ୍ଟନ ନ ହେବାରୁ ବହୁଲୋକ ଭୂମିହୀନ — 'ପ୍ରୋଲେତାରିଏତ୍' (Proletariat) ଭାବେ ପରିଚିତ।
କଳକାରଖାନା ବଢ଼ିଲା, ଶ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲା; ସ୍ୱଳ୍ପ ମଜୁରିରେ ଶୋଷଣ; ନୂଆ ଯନ୍ତ୍ର → ଅନେକ ବେକାର → ଶ୍ରମିକ ସଂଘ ଗଠନ କରି ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିଷ୍ପତ୍ତି।
ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଉଦାର ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ରୁଷ ସାହିତ୍ୟ (ଲିଓ ଟଲ୍ଷ୍ଟୟ, ଦସ୍ତୋଭେସ୍କି, ମାକ୍ସିମ୍ ଗୋର୍କୀ, ଲାଭରୋଭ) ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲା। ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବ — ଜର୍ମାନୀର କାର୍ଲ ମାର୍କ୍ସ; ଏଙ୍ଗେଲ୍ସଙ୍କ ସହ 'କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ମାନିଫେଷ୍ଟୋ' (୧୮୪୮); 'ଦ କ୍ୟାପିଟାଲ୍' (୧୮୬୭) → ସର୍ବହରାମାନଙ୍କୁ ବିପ୍ଳବ ଆହ୍ୱାନ।
| ଦଳ | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| ସାମାଜିକ ବିପ୍ଳବୀ ଦଳ (୧୯୦୧) | ଭୂମିହୀନ କୃଷକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ଜମି ବଣ୍ଟନ ଲକ୍ଷ୍ୟ |
| ସାମାଜିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦଳ (୧୮୯୫) | ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ୧୯୦୩ରେ ଦୁଇଭାଗ |
| ମେନ୍ସେଭିକ୍ (Mensheviks) | ମାରତୋଭ୍ ନେତୃତ୍ୱ; ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ (Bolsheviks) | ଲେନିନ୍ ନେତୃତ୍ୱ; ଚରମପନ୍ଥୀ; ବୈପ୍ଳବିକ ଉପାୟରେ ପ୍ରୋଲେତାରିଏତ୍ ଶାସନ |
ଉଚ୍ଚ ପଦବୀ ଅଫିସର ଧନିକ ଶ୍ରେଣୀର; ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସହାନୁଭୂତି ନ ଥିଲା; ଦୁର୍ନୀତି ଓ ଅଶାନ୍ତି ବ୍ୟାପିଲା।
ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ସୁବିଧା ନ ମିଳିବା, ଭୋକ-ଉପାସ, ଯୁଦ୍ଧ ଉପକରଣ ଅଭାବ। ୧୮୫୪ କ୍ରିମିଆ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ୧୯୦୪ ରୁଷ-ଜାପାନ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜୟ ଜାର୍ ଶାସନର ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରମାଣ କଲା।
୧୯୦୫ ଅଗଷ୍ଟରେ ଜାର୍ ନିର୍ବାଚିତ ସଂସଦ 'ଡୁମା' ଆହ୍ୱାନ; ଅକ୍ଟୋବର ଇସ୍ତାହାର (୧୯୦୫ ଅକ୍ଟୋ ୩୦); ମାତ୍ର ଡୁମାର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ନ ଥିଲା — କେବଳ ଏକ ପରାମର୍ଶଦାତା ସଭା। ଜାରିନା ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡ୍ରା ଓ ଭଣ୍ଡ ସନ୍ୟାସୀ ଗ୍ରିଗୋରୀ ରାସ୍ପୁଟିନ୍ ଶାସନ ଉପରେ ଅଖଣ୍ଡ ପ୍ରଭାବ → ଦୁର୍ନୀତି → ୧୯୧୬ ଡିସେମ୍ବରରେ ରାଜକୁମାର ୟୁସୁପୋଭ୍ ରାସ୍ପୁଟିନ୍ଙ୍କୁ ଗୁଳି କରି ନେଭା ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଷିଆ ମିତ୍ରଶକ୍ତି ପକ୍ଷରେ ଜର୍ମାନୀ ବିରୋଧରେ ଯୋଗଦେଲା; ପ୍ରସ୍ତୁତି ନ ଥିଲା; ବହୁ ସୈନ୍ୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ; ପରାଜୟ + ଆର୍ଥିକ ଅବନତି → ଜନଅସନ୍ତୋଷ → ବିପ୍ଳବ। ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଓ ଜାଳେଣି ଅଭାବ = ଆଶୁ କାରଣ।
୧୯୧୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୮ (ପୁରୁଣା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୩)ରେ ~୧ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ପେଟ୍ରୋଗ୍ରାଡ଼ରେ ବିକ୍ଷୋଭ; ମହିଳାମାନେ ଯୋଗ ଦେଲେ; ସୈନ୍ୟମାନେ ଗୁଳି ନ ଚଳାଇ ବିକ୍ଷୋଭକାରୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୦ ଜାର୍ ଡୁମାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ମାତ୍ର ସଦସ୍ୟମାନେ କାମଚଳା ସରକାର ଓ 'ସୋଭିଏତ୍' (ଶାସନ ପରିଚାଳନା ପରିଷଦ) ଗଠନ କଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୨ କାମଚଳା ସରକାର; ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୫ ଜାର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିକୋଲାସ ରାଜଗାଦି ତ୍ୟାଗ → ୩୦୦+ ବର୍ଷର ରୋମାନୋଭ ରାଜବଂଶ ସମାପ୍ତ = ଫେବ୍ରୁଆରୀ ବିପ୍ଳବ।
କାମଚଳା ସରକାର: ତିନି ଦଳର ମିଳିତ ସରକାର; ପ୍ରିନ୍ସ ଲୋଭୋଭ୍ ମୁଖ୍ୟ। ବାକ୍ସ୍ୱାଧୀନତା, ଧର୍ମ-ସମ୍ବାଦପତ୍ର ସ୍ୱାଧୀନତା, ରାଜବନ୍ଦୀ ମୁକ୍ତି, ନୂଆ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା, ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ଭୋଟଦାନ ଅଧିକାର ଘୋଷଣା। ମାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖିବା ଯୋଗୁଁ ଓ ଜମି-ସଂସ୍କାର ନ କରିବାରୁ କୃଷକ-ଶ୍ରମିକ ବିରୋଧୀ ହେଲେ → ବିଫଳ।
କେରେନ୍ସ୍କି ସରକାର: କାମଚଳା ସରକାର ବିଫଳ ହେବା ପରେ କେରେନ୍ସ୍କି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ; ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରଖିବା ପକ୍ଷରେ; ସୈନ୍ୟମାନେ ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ଆଦର୍ଶରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁ ନ ଥିବାରୁ ଓ ଜର୍ମାନୀ ଅଗ୍ରସର ହେବାରୁ କେରେନ୍ସ୍କି ବିଫଳ।
ଲେନିନ୍ ୧୯୧୭ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୬ରେ ସୁଇଜରଲାଣ୍ଡରୁ ପେଟ୍ରୋଗ୍ରାଡ଼ ଫେରି ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ଲେନିନ୍ ଓ ଟ୍ରଟ୍ସ୍କିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ଦଳ କେରେନ୍ସ୍କି ସରକାରର କଠୋର ସମାଲୋଚନା କଲା। ୧୯୧୭ ନଭେମ୍ବର ୭ରେ (ପୁରୁଣା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅକ୍ଟୋବର ୨୫) ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନେ ପେଟ୍ରୋଗ୍ରାଡ଼ର ରେଲଷ୍ଟେସନ, ସାମରିକ ଦୁର୍ଗ, ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍-ଟେଲିଫୋନ୍ ଓ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଅକ୍ତିଆର କଲେ; ଶୀତକାଳୀନ ପ୍ରାସାଦ ଅବରୋଧ କଲେ; କେରେନ୍ସ୍କି ପଳାୟନ କଲେ → ବିନା ରକ୍ତପାତରେ ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଏହାକୁ 'ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ବିପ୍ଳବ' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ନଭେମ୍ବର ୭ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଲେନିନ୍ ସୋଭିଏତ୍ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମ୍ୟବାଦ ଘୋଷଣା କଲେ। ସର୍ବ-ରୁଷୀୟ ସୋଭିଏତ୍ କଂଗ୍ରେସ ତିନିଗୋଟି ଆଦେଶନାମା ଅନୁମୋଦନ — ① ଯୁଦ୍ଧରତ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହ ଶାନ୍ତି, ② କୃଷକଙ୍କୁ ଜମି ବ୍ୟବହାର ଅଧିକାର, ③ କାରଖାନା ଉତ୍ପାଦନ ଶ୍ରମିକ ସମିତି ହସ୍ତରେ। ଲେନିନ୍ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଟ୍ରଟ୍ସ୍କି ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ।
ଜାର୍ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଶାସନ ଲୋପ; କ୍ଷମତା ପ୍ରୋଲେତାରିଏତ୍ଙ୍କ ହାତକୁ; ସହର ଓ ଜିଲ୍ଲାରେ 'ସୋଭିଏତ୍'; 'ସର୍ବ-ରୁଷୀୟ ସୋଭିଏତ୍ କଂଗ୍ରେସ' = ସଂସଦ; କେବଳ ବୋଲ୍ସେଭିକ୍ ଅଂଶ → ଏକଦଳୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର; ଦଳ 'ରୁଷୀୟ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଦଳ (ବୋଲ୍ସେଭିକ୍)' ନାମିତ। ୧୯୧୮ ସମ୍ବିଧାନରେ 'ରୁଷୀୟ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ଫେଡ଼େରେଟିଭ ସୋଭିଏତ୍ ରିପବ୍ଲିକ୍'; ୧୯୨୪ ସମ୍ବିଧାନରେ 'ୟୁନିଅନ୍ ଅଫ୍ ସୋଭିଏତ୍ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ ରିପବ୍ଲିକ୍ସ (USSR)'।
ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ, କାରଖାନା ଓ ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟକରଣ; ଜମିଦାରଙ୍କଠାରୁ ଜମି କାଢ଼ି ଜାତୀୟକରଣ → କୃଷକ କମିଟି ବଣ୍ଟନ; ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି → ପୁଞ୍ଜିବାଦର ଅବସାନ, ସାମ୍ୟବାଦର ଉତ୍ଥାନ।
ଶିକ୍ଷାର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର; ପୁରୁଣା ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ବଦଳ; ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଗ୍ରୀକ୍ ଗୀର୍ଜାର ପ୍ରଭାବ ଭାଙ୍ଗି ସମ୍ପତ୍ତି ବାଜ୍ୟାପ୍ତ; ଶିକ୍ଷାରେ ଧର୍ମ ପ୍ରଭାବ ଲୋପ।
ମାଗଣା ଟିପ୍ପଣୀ, ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାଧାନ, ମଡେଲ ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ର ଓ ପରୀକ୍ଷା ଅପଡେଟ୍ — ସିଧା ଆପଣଙ୍କ ଫୋନରେ।
WhatsAppରେ Follow କରନ୍ତୁ →