1ନିମ୍ନଲିଖିତଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଲେଖ। (କ) କେଉଁଟି ଅପୁରଣୀୟ ସମ୍ପଦ? (i) ପବନ ଶକ୍ତି (ii) ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ (iii) କୋଇଲା (iv) ଜଳ
✔ (iii) କୋଇଲା।
କୋଇଲା ଏକ ଅପୁରଣୀୟ (ଥରେ ଶେଷ ହେଲେ ପୁଣି ନ ମିଳୁଥିବା) ସମ୍ପଦ। ପବନ ଓ ଜଳ ଅବିରାମ/ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ; ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପଦ।
2(ଖ) କେଉଁଟି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସମ୍ପଦ? (i) ଗୃହ (ii) ଶ୍ମଶାନ (iii) ଚାଷ ଜମି (iv) ରୋପଣ କୃଷି ଭୂମି
✔ (ii) ଶ୍ମଶାନ।
ଶ୍ମଶାନ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ (community) ସମ୍ପଦ, ଯାହା ସମଗ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀର ମାଲିକାନାରେ ଥାଏ। ଗୃହ, ଚାଷ ଜମି ଓ ରୋପଣ କୃଷି ଭୂମି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପଦ।
3ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ। (କ) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପଦ।
ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ (Renewable): ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ସତ୍ତ୍ୱେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ରୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Cyclic Process) ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ନବୀକରଣ ହୁଏ। ଉଦାହରଣ: ଜଳ, ମୃତ୍ତିକା, ବାୟୁ, ପ୍ରାଣୀଜାତ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଜାତ ପଦାର୍ଥ।
ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ (Non-renewable): ମନୁଷ୍ୟର ଅନବରତ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ହ୍ରାସ ପାଏ ବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପୁନଃ ନବୀକରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଉଦାହରଣ: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍।
4(ଖ) ଅବିରାମ ସମ୍ପଦ ଓ ଅପୁରଣୀୟ ସମ୍ପଦ।
ଅବିରାମ/ପୂରଣୀୟ ସମ୍ପଦ (Flow / Inexhaustible): ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଏହାର ପରିମାଣରେ କୌଣସି ହ୍ରାସ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଉଦାହରଣ: ସୌରଶକ୍ତି, ଭୂ-ତାପଜ ଶକ୍ତି, ଜୁଆର ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି।
ଅପୁରଣୀୟ ସମ୍ପଦ (Irreplenishable / Exhaustible): ମନୁଷ୍ୟର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଉଦାହରଣ: ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ, ଖଣିଜ ତେଲ, କୋଇଲା।
5ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦୁଇଟିକୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର। (କ) ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର (ଖ) ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦ।
(କ) ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର (Stock): ପରିବେଶରେ ଥିବା ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିପାରିବ, ମାତ୍ର ଆଜିର ଜ୍ଞାନ-କୌଶଳ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର କୁହାଯାଏ।
(ଖ) ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦ (National Resource): ଦେଶର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମାନବ ସମ୍ପଦକୁ ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ।
6(କ) କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ସମ୍ପଦରେ କିପରି ପରିଣତ ହୁଏ?
ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ନିଜେ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (technology) ବ୍ୟବହାର କରି ସେହି ପଦାର୍ଥକୁ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଉପଯୋଗୀ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ସମ୍ପଦରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥର ଉପଯୋଗିତା (utility) ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା (functionality) ଥାଏ, ତାହା ସମ୍ପଦ ହୁଏ।
7(ଖ) ସମ୍ପଦର ବିଶେଷତ୍ୱ କ'ଣ?
ସମ୍ପଦର ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତ୍ୱ:
• ଏହା ମନୁଷ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ (ଉପଯୋଗିତା ଥାଏ)।
• ଏହା କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ (functional) ହୋଇଥାଏ।
• ମନୁଷ୍ୟର ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପଦାର୍ଥ ସମ୍ପଦରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
• ସମ୍ପଦ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର କ୍ରିୟାତ୍ମକ ବସ୍ତୁ।
8(ଗ) ସମ୍ପଦ ସଂରକ୍ଷଣ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝାଏ?
ସମ୍ପଦର ସୁଚିନ୍ତିତ ଓ ମିତବ୍ୟୟୀ ବ୍ୟବହାର, ଅନାବଶ୍ୟକ ଅପଚୟ ରୋକିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ସମ୍ପଦ ସଂରକ୍ଷଣ (Resource Conservation) କୁହାଯାଏ।
9(ଘ) ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?
ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହିତ, ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା କ୍ଷମତାକୁ କ୍ଷୁଣ୍ଣ ନ କରି ଯେଉଁ ବିକାଶ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ (Sustainable Development) କୁହାଯାଏ।
ଅର୍ଥାତ୍ ସମ୍ପଦର ଏମିତି ବ୍ୟବହାର ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖେ।