ଅଧ୍ୟାୟ ୪: କାର୍ବନ ଏବଂ ଏହାର ଯୌଗିକ
Physical Science · Odisha Board Class 10 · 15 Questions · 16 Quiz
📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୪ — କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ।
| ରୂପ | ଗଠନ ଓ ବ୍ୟବହାର |
|---|---|
| ହୀରା | ପ୍ରତ୍ୟେକ C ୪ C ସହ ବନ୍ଧିତ — କଠିନତମ, ଅଳଙ୍କାର, କାଚ କଟା |
| ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ | ପ୍ରତ୍ୟେକ C ୩ C ସହ (ସ୍ତର) — ମୃଦୁ, ପରିବାହୀ, ପେନସିଲ୍, ଲୁବ୍ରିକାଣ୍ଟ |
| ଫୁଲେରିନ୍ (C₆₀) | ଫୁଟବଲ୍ ଆକୃତି |
| ପ୍ରକାର | ବନ୍ଧନ ଓ ସୂତ୍ର |
|---|---|
| Alkane (ସନ୍ତୃପ୍ତ) | ଏକକ ବନ୍ଧନ, CₙH₂ₙ₊₂ (CH₄, C₂H₆) |
| Alkene | ଦ୍ୱିବନ୍ଧନ, CₙH₂ₙ (C₂H₄) |
| Alkyne | ତ୍ରିବନ୍ଧନ, CₙH₂ₙ₋₂ (C₂H₂) |
ସମାବୟବତା (Isomerism): ସମାନ ଅଣୁସୂତ୍ର, ଭିନ୍ନ ଗଠନ (C₄H₁₀ ର ଦୁଇ ସମାବୟବ)।
ସମବର୍ଗୀୟ ଶ୍ରେଣୀ: ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମୂଳକଥିବା ଯୌଗିକ ଶ୍ରେଣୀ — ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ପୂର୍ବଠାରୁ −CH₂ ବ୍ୟବଧାନରେ, ଗୁଣ ସମାନ, କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଣୁଭାର ବଢ଼େ।
ଇଥାନଲ୍ (C₂H₅OH): ମଦ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ, ତରଳ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ। Na ସହ H₂ ଦିଏ ; ଉତ୍ତପ୍ତ କରି ଅସନ୍ତୃପ୍ତ ଇଥିନ୍ ଦିଏ। ବ୍ୟବହାର: ପ୍ରାନ୍ତସାର, ଔଷଧ, ଜୀବାଣୁନାଶକ। (ପିଇବା ମଦ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପକ୍ଷେ କ୍ଷତିକାରକ)।
ଇଥାନୟିକ ଅମ୍ଳ (CH₃COOH): 5-8% ଦ୍ରବଣ = ଭିନେଗାର (ଅଚାର ସଂରକ୍ଷଣ)। ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡା ସହ CO₂ ; ଇଥାନଲ୍ ସହ (ଅମ୍ଳ ପ୍ରେରକ) ସୁଗନ୍ଧିତ ଏଷ୍ଟର ଦିଏ (ଏଷ୍ଟରୀକରଣ — ସୁଗନ୍ଧି, ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ)।
ସାବୁନ୍ ଅଣୁର ଏକ ମୁଣ୍ଡ ଜଳପ୍ରିୟ (ଜଳ ଆଡ଼କୁ), ଅନ୍ୟ ଲାଞ୍ଜ ତୈଳପ୍ରିୟ (ତେଲ/ମଇଳା ଆଡ଼କୁ)। ଅନେକ ଅଣୁ ମଇଳାକୁ ଘେରି ମାଇସେଲ୍ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଯାହା ଜଳ ସହ ଧୋଇଯାଏ।
ସାବୁନ୍ vs ଅପମାର୍ଜକ: ସାବୁନ୍ (ଉଦ୍ଭିଦ/ପ୍ରାଣୀ ତେଲରୁ) କଠିନ ଜଳରେ ଅଦ୍ରାବ୍ୟ ଅବକ୍ଷେପ (scum) ଦିଏ, ଫେଣ କରେ ନାହିଁ। ଅପମାର୍ଜକ (ପେଟ୍ରୋଲିୟମରୁ) କଠିନ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରେ।
Get free daily notes, new chapter solutions, model question papers & exam updates — straight on your phone.
Follow on WhatsApp →