ପଦ୍ୟ ୫: ଜାଗ ବନ୍ଧନହରା

ଅନନ୍ତ ପଟନାୟକ।

'ଅବାନ୍ତର'।

ରକ୍ତ।

କବି ତରୁଣ-ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଶୋଷଣ ଓ ବନ୍ଧନର ଶିକୁଳି ଭାଙ୍ଗିବାକୁ, ଦୁଃଖ-କ୍ରନ୍ଦନର ଅନ୍ତ କରିବାକୁ ଓ ଜାତି-ଦେଶ ଭେଦ ଦୂର କରି ଶ୍ରେଣୀହୀନ ସମାଜ ଗଠନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଉଛନ୍ତି।

'ମହାମାନବର ଶଙ୍ଖ' ହେଉଛି ସମଗ୍ର ମାନବଜାତିର ଐକ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତିର ଆହ୍ୱାନ — ଯାହାର ଧ୍ୱନିରେ ଦୁଃଖ ଓ ଜ୍ୱାଳା ଶାନ୍ତ ହେବ ବୋଲି କବି କହୁଛନ୍ତି।

ଏହି କବିତା ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ଓ ମାନବବାଦୀ ଆହ୍ୱାନ। କବି ନୂତନ ଯୁଗର ଯୁବଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ସେମାନେ ଶୋଷଣ, ଅସମାନତା ଓ ବନ୍ଧନର ଶିକୁଳି ଭାଙ୍ଗି ଦେବେ। ଜାତି-ଉପଜାତି, ଦେଶ-ଭେଦ ଓ ଶ୍ରେଣୀ-ବିଭାଜନ ଲୁପ୍ତ ହୋଇ ଏକ ଶୋଷଣମୁକ୍ତ, ଶ୍ରେଣୀହୀନ ଓ ସମାନତା-ଆଧାରିତ ସମାଜ ଗଠିତ ହେଉ — ଏହା ହିଁ କବିଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ। ମହାମାନବର ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ମାନବଜାତିର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେବ। ଏହିପରି ମାନବବାଦ ଓ ସାମ୍ୟ-ଭାବନା ଏହି କବିତାର ପ୍ରାଣ।

ରକ୍ତଶିଖା ଓ ଅବାନ୍ତର (କିଞ୍ଜିତ, ଛାୟାର ଛିଟା)।

ନୂତନ ଯୁଗର ତରୁଣ-ଯୁବଶକ୍ତିକୁ।

କାରଣ ଜାତି-ଉପଜାତି ଓ ଭେଦଭାବ ସମାଜରେ ଅସମାନତା ଓ ଶୋଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ସମାନତା-ଆଧାରିତ ମାନବବାଦୀ ସମାଜ ପାଇଁ ଏସବୁ ଲୁପ୍ତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଶୋଷଣ ଓ ଅସମାନତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସମାନତା ଓ ମାନବବାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଶିକ୍ଷା ପାଉ।

ଅନନ୍ତ ପଟନାୟକ ଶୋଷଣ, ଅସମାନତା ଓ ଭେଦଭାବ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲେଖିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଶ୍ରେଣୀହୀନ, ଶୋଷଣମୁକ୍ତ ଓ ମାନବବାଦୀ ସମାଜର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ କବିତାରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଯୁବ-ଜାଗରଣ ଓ ବିପ୍ଳବୀ ଆହ୍ୱାନ ସ୍ପଷ୍ଟ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଗତିବାଦୀ କବି କୁହାଯାଏ। 'ଅବାନ୍ତର' ପାଇଁ ସେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ।