Chapter 2 (Lesson 3): Nationalist Movements in Asia & Africa and Emergence of Independent States
ଇତିହାସ (History) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ · ଟିପ୍ପଣୀ + ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ସମାଧାନ + ୨୫ Quiz
📖 ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ → ଏସିଆ (ଚୀନ୍, କୋରିଆ, ଭିଏତ୍ନାମ୍, ଭାରତ…) ଓ ଆଫ୍ରିକା (ଇଜିପ୍ଟ, ଆଲ୍ଜେରିଆ, ଘାନା, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା)ର ବହୁ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ। ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ (Apartheid) ଓ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା।
ଏସିଆରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
- ଇରାନ୍: ୧୯୨୧ରେ ରେଜା ଖାଁ ଇଂରେଜଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷମତା ନେଇ ଇରାନକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କଲେ।
- ଆଫଗାନିସ୍ତାନ: ୧୯୧୯ରେ ରାଜା ଆମାନୁଲ୍ଲା ଆଫଗାନିସ୍ତାନକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଘୋଷଣା କଲେ।
- ତୁର୍କୀ: ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ (ରୁଷର ସହଯୋଗ) ମିତ୍ରଶକ୍ତିକୁ ତଡ଼ି ତୁର୍କୀ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା।
- ବ୍ରହ୍ମଦେଶ (Burma): ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ; ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀ ୪ ସ୍ୱାଧୀନ।
- ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ: ସୁକର୍ଣ୍ଣୋଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଓଲନ୍ଦାଜ (Dutch) ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ; ୧୯୪୯ ନଭେମ୍ବର ୨ ସ୍ୱାଧୀନ।
- ଶ୍ରୀଲଙ୍କା: ୧୯୪୮ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୪ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦରୁ ମୁକ୍ତ। ମାଲୟ: ୧୯୫୭ ଅଗଷ୍ଟ ୩୧। ଫିଲିପାଇନସ୍: ଆମେରିକା ଜାପାନ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ କରାଇ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଲା। ସିଙ୍ଗାପୁର: ୧୯୫୯ ବ୍ରିଟିଶ୍ରୁ ମୁକ୍ତ।
ଚୀନ୍
ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍ (Sun Yat Sen)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ; ତାଙ୍କ କୋମିଙ୍ଟାଙ୍ ଦଳ ଜାତୀୟ ସରକାର ଗଠନ କଲେ (ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳର ସହଯୋଗ)। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ (ସାମ୍ୟବାଦୀ) ଓ ଚିଆଙ୍ କାଇ ଶେକ୍ (କୋମିଙ୍ଟାଙ୍) ମଧ୍ୟରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ। ବିପୁଳ ଜନ ସମର୍ଥନରେ ମାଓ ବିଜୟୀ ହୋଇ ୧୯୪୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧ରେ ଚୀନ୍ରେ ଲୋକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର (People's Republic) ଗଠନ କଲେ। ଚିଆଙ୍ କାଇ ଶେକ୍ ପରାଜିତ ହୋଇ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପକୁ ପଳାଇ ଆମେରିକାର ସହଯୋଗରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
କୋରିଆ
ଜାପାନ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କୋରିଆ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା। ରୁଷ ସମର୍ଥନରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସରକାର। ୧୯୫୦ ଜୁନ୍ ୨୫ରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଆକ୍ରମଣ କଲା → କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ; ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘର ସେନା ଉତ୍ତର କୋରିଆକୁ ବିତାଡ଼ିତ କଲା। ୧୯୫୪ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉଭୟ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ୱୀକୃତ, ୩୮° ସମାନ୍ତର ସୀମାରେଖା।
ଭିଏତ୍ନାମ୍, ଲାଓସ୍ ଓ କାମ୍ବୋଡିଆ
ହୋ ଚି ମିନ୍ (Ho Chi Minh)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଫରାସୀ ବିରୋଧରେ ଭିଏତ୍ ମିନ୍ (Viet Minh) ଗଣବାହିନୀ → ୧୯୫୪ ଜେନେଭାରେ ଭିଏତ୍ନାମ୍ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦୁଇ ଭାଗ। ଲାଓସ୍ରେ ପାଥେତ୍ ଲାଓ (Pathet Lao) ଆନ୍ଦୋଳନ → ୧୯୫୪ ସ୍ୱାଧୀନ ଲାଓସ୍। କାମ୍ବୋଡିଆ ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନ। (ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ — ସିରିଆ ଓ ଲେବାନନ୍ ୧୯୪୬ ଫରାସୀରୁ ମୁକ୍ତ; ଆରବ ଲିଗ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆରବ ଦେଶର ମୁକ୍ତି।)
ଆଫ୍ରିକାରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନ
- ଇଜିପ୍ଟ: WWII ପରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ → ୧୯୫୨ରେ ରାଜା ଫାରୁକ୍ଙ୍କୁ ଗାଦିଚ୍ୟୁତ କରି ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ କ୍ଷମତା ନେଲେ; ୧୯୫୪ରେ କର୍ଣ୍ଣେଲ୍ ଗାମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍ ନୂତନ ସରକାର ଗଠନ କଲେ।
- ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ: ୧୯୫୬ରେ ଫରାସୀରୁ ସ୍ୱାଧୀନ।
- ଆଲ୍ଜେରିଆ: ୧୯୫୪ 'ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ' ଗଠନ, ଫରାସୀ ବିରୋଧରେ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ → ୧୯୬୨ ଜୁଲାଇ ସ୍ୱାଧୀନ।
- ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟ (Gold Coast): ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ → ୧୯୫୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୬ ବ୍ରିଟିଶ୍ରୁ ମୁକ୍ତ, ନୂତନ ନାମ ଘାନା। ଗିନି: ୧୯୫୮ ଅକ୍ଟୋବର ୨ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର।
- ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ (୧୯୬୦): ଏହି ବର୍ଷ ୧୭ଟି ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶ (ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର, ଚାଦ୍, ସେନେଗାଲ୍ ଆଦି) ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ୧୯୬୦କୁ 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ।
- ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲା ୧୯୭୫ରେ ସ୍ୱାଧୀନ। ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆ ୧୯୮୦ ଏପ୍ରିଲ୍ରେ ସ୍ୱାଧୀନ → ଜିମ୍ବାବ୍ୱେ। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା SWAPO ଆନ୍ଦୋଳନ → ୧୯୯୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ ସ୍ୱାଧୀନ → ନାମିବିଆ।
ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ଓ ମାଣ୍ଡେଲା
ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ / ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ (Apartheid): ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗମାନେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣକାୟଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନିକୃଷ୍ଟ ମନେ କରି ଘୃଣା ଓ ଶୋଷଣ କରୁଥିବା ବର୍ଣ୍ଣ ଆଧାରିତ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତି।
ଏହି ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଦେଶ ଶାସନରେ ଭାଗ ନେଇ ପାରୁ ନ ଥିଲେ ଓ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, କ୍ଲବ୍, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଭୋଜନାଳୟରେ ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ଥିଲା।
କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ 'ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ' ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ। ଭାରତର ମହାନ୍ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମୀ ମୋହନଦାସ କରମଚାନ୍ଦ ଗାନ୍ଧୀ (୧୮୯୩–୧୯୧୪) ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଥିଲେ; ଆନ୍ଦୋଳନ ତାଙ୍କ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଚାଳିତ ହେଲା। ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଡେସମଣ୍ଡ ଲୁଥୁଲି, ୱାଲଟର ସିସୁଲି ଓ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ।
ଭାରତ ସମେତ ବହୁ ଦେଶ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷକୁ ତୀବ୍ର ସମାଲୋଚନା କରି ଅର୍ଥନୈତିକ ବାସନ୍ଦ ଲାଗୁ କଲେ। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଚାପ ଫଳରେ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସରକାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା କାରାମୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୯୯୪ ମେ ୧୦ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଲେ → ଏକଛତ୍ର ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ଶାସନ ବଦଳରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
💡 ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁନରାଲୋଚନା
① ଏସିଆ: ଚୀନ୍ (ମାଓ, ୧୯୪୯ People's Republic), କୋରିଆ (୩୮° ସୀମା), ଭିଏତ୍ନାମ୍ (ହୋ ଚି ମିନ୍), ବ୍ରହ୍ମ/ଶ୍ରୀଲଙ୍କା/ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ୧୯୪୮-୪୯। ② ଆଫ୍ରିକା: ଇଜିପ୍ଟ (ନାସେର୍), ଆଲ୍ଜେରିଆ ୧୯୬୨, ଘାନା ୧୯୫୭, ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ ୧୯୬୦। ③ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ (Apartheid) → ମାଣ୍ଡେଲା ୧୯୯୪ ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି।
ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ — ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର
୧. ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୧(କ)ଚୀନ୍ ଦେଶରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା କାହିଁକି? ଏହାର ପରିଣତି କ'ଣ ହେଲା?
କାରଣ: ସନ୍ୟାତ୍ ସେନ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ କୋମିଙ୍ଟାଙ୍ ଦଳ (ଚିଆଙ୍ କାଇ ଶେକ୍) ଓ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଦଳ (ମାଓ ସେ ତୁଙ୍) ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନ ଠାରୁ ବାରମ୍ବାର ପରାଜୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅର୍ଥନୀତି ସୁଧାରିବାରେ କୋମିଙ୍ଟାଙ୍ ଅକ୍ଷମ ହେବାରୁ ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପରିଣତି: ବିପୁଳ ଜନ ସମର୍ଥନରେ ମାଓ ବିଜୟୀ ହୋଇ ୧୯୪୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧ରେ ଚୀନ୍ରେ ଲୋକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ଗଠନ କଲେ। ଚିଆଙ୍ କାଇ ଶେକ୍ ପରାଜିତ ହୋଇ ଫର୍ମୋଜା (ତାଇୱାନ୍) ଦ୍ୱୀପକୁ ପଳାଇଲେ।
୧(ଖ)କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ କୋରିଆ ଜାପାନ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା। ରୁଷ ସମର୍ଥନରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା। ୧୯୫୦ ଜୁନ୍ ୨୫ରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା → କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ। ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେନା ଉତ୍ତର କୋରିଆର ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣରୁ ବିତାଡ଼ିତ କଲେ → ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ। ୧୯୫୪ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉଭୟ ଦେଶ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ରୂପେ ପରିଗଣିତ ଓ ୩୮° ସମାନ୍ତର ସୀମାରେଖା ରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା।
୧(ଗ)ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ନୀତି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଏହାର ପରିସମାପ୍ତି କିପରି ଘଟିଥିଲା?
ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ (Apartheid): ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣକାୟଙ୍କୁ ନିକୃଷ୍ଟ ମନେ କରି ଘୃଣା ଓ ଶୋଷଣ କରୁଥିବା ବର୍ଣ୍ଣ ଆଧାରିତ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ କୁହାଯାଏ।
ପରିସମାପ୍ତି: 'ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ' ମାଧ୍ୟମରେ (ଲୁଥୁଲି, ସିସୁଲି, ମାଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ) ଆନ୍ଦୋଳନ, ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘର ଅର୍ଥନୈତିକ ବାସନ୍ଦ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ସରକାର ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା କାରାମୁକ୍ତ ହୋଇ ୧୯୯୪ ମେ ୧୦ରେ ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଲେ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
୧(ଘ)୧୯୬୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେଲେ। ୧୯୫୬ରେ ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ, ୧୯୫୭ରେ ଘାନା (ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟ), ୧୯୫୮ରେ ଗିନି ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ। ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ୧୭ଟି ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶ — ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର, ଚାଦ୍, ସେନେଗାଲ୍, ନାଇଜେରିଆ, କାମେରୁନ୍, ସୋମାଲିଆ ଆଦି — ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ୧୯୬୦କୁ 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ।
୨. ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୨(କ)ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ଉପନିବେଶଗୁଡ଼ିକରେ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ କାହିଁକି ଦେଖାଦେଇଥିଲା?
ଇଉରୋପୀୟ ବଣିକମାନେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାକାର ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ଶୋଷଣ ଓ ନିର୍ଯାତନା କରୁଥିବାରୁ ତୀବ୍ର ଜନ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା।
୨(ଖ)ଇରାନ୍ କାହାର ଉପନିବେଶ ଥିଲା? କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଓ କେବେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା?
ଇରାନ୍ ଇଂରେଜ (ବ୍ରିଟିଶ୍)ଙ୍କ ଉପନିବେଶ ଥିଲା। ରେଜା ଖାଁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୨୧ରେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା।
୨(ଗ)ତୁର୍କୀର ଜନସାଧାରଣ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ? ଏହା କିପରି ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା?
ତୁର୍କୀର ଜନସାଧାରଣ ମୁସ୍ତାଫା କେମାଲ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ। ରୁଷ ସରକାରଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସେ ମିତ୍ରଶକ୍ତିର ସାମରିକ ବାହିନୀକୁ ତୁର୍କୀରୁ ତଡ଼ିଦେଲେ → ତୁର୍କୀ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲା।
୨(ଘ)କିଏ ଭିଏତ୍ନାମ୍ରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ? ସେ ଗଠନ କରିଥିବା ଗଣବାହିନୀର ନାମ କ'ଣ?
ହୋ ଚି ମିନ୍ ଭିଏତ୍ନାମ୍ରେ ମୁକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଗଠନ କରିଥିବା ଗଣବାହିନୀର ନାମ 'ଭିଏତ୍ ମିନ୍' (Viet Minh)।
୨(ଙ)ଆଲ୍ଜେରିଆରେ 'ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ' କେବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା? ଏହା କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା?
୧୯୫୪ରେ ଆଲ୍ଜେରିଆରେ 'ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ' ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୬୨ ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଆଲ୍ଜେରିଆ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା।
୨(ଚ)୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିବା ୪ଟି ଦେଶର ନାମ ଲେଖ।
ମୌରିଟାନିଆ, ମାଲି, ନାଇଜର ଓ ଚାଦ୍ (ତଥା ସେନେଗାଲ୍, ନାଇଜେରିଆ ଆଦି)।
୨(ଛ)ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆ କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା? ଏହାର ନୂତନ ନାମ କ'ଣ?
ଦକ୍ଷିଣ ରୋଡେସିଆ ୧୯୮୦ ଏପ୍ରିଲ୍ ମାସରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ଏବଂ ଏହାର ନୂତନ ନାମ ଜିମ୍ବାବ୍ୱେ।
୨(ଜ)ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟରେ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା? ଏହା କେବେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା?
ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୫୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୬ରେ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ଘାନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
୨(ଝ)ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଜନସାଧାରଣ କେଉଁ ବଳିଷ୍ଠ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଲାଇଥିଲେ? ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଏହି ଦେଶର ନୂତନ ନାମ କ'ଣ ହେଲା?
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଜନସାଧାରଣ SWAPO (South West African Peoples' Organization) ମାଧ୍ୟମରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଲାଇଥିଲେ। ୧୯୯୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ଏହାର ନୂତନ ନାମ ନାମିବିଆ ହେଲା।
୨(ଞ)ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ନୀତି ଯୋଗୁଁ କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ କିପରି ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲେ?
କୃଷ୍ଣକାୟମାନେ ଦେଶ ଶାସନରେ ଭାଗ ନେଇ ପାରୁ ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, କ୍ଲବ୍, ଡାକ୍ତରଖାନା, ଭୋଜନାଳୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧ ଥିଲା — ଏହିପରି ଶୋଷଣ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ହେଉଥିଲା।
୩. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୩(କ)କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଓ କେବେ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା?
ଅଙ୍ଗ୍ସାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀ ୪ ତାରିଖରେ ବ୍ରହ୍ମଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା।
୩(ଖ)କେଉଁ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଓ କେବେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରାଗଲା?
୧୯୫୪ ଜେନେଭା ସମ୍ମିଳନୀରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆକୁ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରାଗଲା।
୩(ଗ)ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା?
ଡ. କ୍ୱାମେ ଏନ୍କ୍ରୁମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା।
୩(ଘ)୧୯୭୫ ମସିହା ବେଳକୁ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର କେଉଁ ଦୁଇଟି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା?
ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଆଙ୍ଗୋଲା ୧୯୭୫ ବେଳକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା।
୩(ଙ)ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ନୀତି ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନରେ କିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ?
ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ବର୍ଣ୍ଣବିଦ୍ୱେଷ ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
୩(ଚ)ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା କେବେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ?
୧୯୯୪ ମେ ୧୦ ତାରିଖରେ ନେଲ୍ସନ୍ ମାଣ୍ଡେଲା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣକାୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ।
୩(ଛ)କେଉଁ ବର୍ଷକୁ 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ?
୧୯୬୦ ମସିହାକୁ 'ଆଫ୍ରିକା ବର୍ଷ' କୁହାଯାଏ।
୩(ଜ)ଚିଆଙ୍ କାଇଶେକ୍ କାହା ସହଯୋଗରେ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ?
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ସହଯୋଗରେ ଚିଆଙ୍ କାଇଶେକ୍ ଫର୍ମୋଜା ଦ୍ୱୀପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ତାଇୱାନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
୩(ଝ)ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିବା ପରେ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟର ନୂତନ ନାମ କ'ଣ ହେଲା?
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟର ନୂତନ ନାମ ଘାନା ହେଲା।
୩(ଞ)ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ କେବେ ଇଜିପ୍ଟର ଶାସନ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ?
୧୯୫୨ ମସିହାରେ ରାଜା ଫାରୁକ୍ଙ୍କୁ ଗାଦିଚ୍ୟୁତ କରି ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ ଇଜିପ୍ଟର ଶାସନ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ।
୪. ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ
୪(କ)ସିଙ୍ଗାପୁର କାହାର ଉପନିବେଶ ଥିଲା?
(i) ଜାପାନ୍ (ii) ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (iii) ଫ୍ରାନ୍ସ (iv) ବ୍ରିଟେନ୍ — ଉତ୍ତର: (iv) ବ୍ରିଟେନ୍।
୪(ଖ)ପାଥେତ୍ ଲାଓ ନାମକ ଗଣବାହିନୀ କେଉଁ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲା?
(i) ଲାଓସ୍ (ii) କାମ୍ବୋଡିଆ (iii) ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ (iv) ଶ୍ରୀଲଙ୍କା — ଉତ୍ତର: (i) ଲାଓସ୍।
୪(ଗ)କେଉଁ ଦେଶଟି ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଘାନା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା?
(i) ଅପରଭୋଲଟା (ii) ଆଇଭରିକୋଷ୍ଟ (iii) ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ (iv) ଟ୍ୟୁନିସିଆ — ଉତ୍ତର: (iii) ଗୋଲ୍ଡକୋଷ୍ଟ।
୪(ଘ)କର୍ଣ୍ଣେଲ୍ ଗାମାଲ୍ ଅବ୍ଦୁଲ୍ ନାସେର୍ କେଉଁ ଦେଶରେ ନୂତନ ସରକାର ଗଢ଼ିଥିଲେ?
(i) ଇଥିଓପିଆ (ii) ଇଜିପ୍ଟ (iii) ଆଲ୍ଜେରିଆ (iv) ଟାଞ୍ଜାନିଆ — ଉତ୍ତର: (ii) ଇଜିପ୍ଟ।
୪(ଙ)କାମ୍ବୋଡିଆ କାହା ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲା?
(i) ହୋ ଚି ମିନ୍ (ii) ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକ (iii) ଜେନେରାଲ୍ ନାଗୁଇବ୍ (iv) ଜେନେରାଲ୍ ଡି ଗଲ୍ — ଉତ୍ତର: (ii) ନାରୋଦମ୍ ସିହାନୋକ।
୪(ଚ)ମରକ୍କୋ ଓ ଟ୍ୟୁନିସିଆ କେଉଁ ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଥିଲେ?
(i) ୧୯୫୪ (ii) ୧୯୫୫ (iii) ୧୯୫୬ (iv) ୧୯୫୭ — ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୫୬।